Μόλις 800 μέτρα χώρισαν τις φλόγες από ένα σπήλαιο που διατηρεί σπηλαιογραφίες ηλικίας τουλάχιστον 51.200 ετών στην Ινδονησία. Οι μεγάλες δασικές πυρκαγιές που πλήττουν τη χώρα έχουν φτάσει στην περιοχή Μαρός-Πανγκέπ, στο νότιο Σουλαουέσι, απειλώντας με καταστροφή μερικά από τα σημαντικότερα δείγματα προϊστορικής τέχνης στον κόσμο.
Σε ένα από τα ασβεστολιθικά σπήλαια της περιοχής, το Leang Karampuang, σώζεται μια παράσταση που απεικονίζει τρεις ανθρωπόμορφες φιγούρες να αλληλεπιδρούν με έναν άγριο χοίρο. Το έργο, ζωγραφισμένο με κόκκινη χρωστική πριν από τουλάχιστον 51.200 χρόνια, θεωρείται το αρχαιότερο γνωστό παράδειγμα αφηγηματικής τέχνης. Η χρονολόγησή του ανακοινώθηκε το 2024 από ερευνητές του Πανεπιστημίου Γκρίφιθ της Αυστραλίας και συνεργαζόμενων ινδονησιακών επιστημονικών ιδρυμάτων.
Σήμερα, η διατήρηση αυτών των εικόνων απειλείται από τη θερμότητα και τον καπνό. Ο αρχαιολόγος Basran Burhan, του Πανεπιστημίου Γκρίφιθ, προειδοποιεί ότι η φωτιά δεν χρειάζεται να φτάσει στο εσωτερικό ενός σπηλαίου για να προκαλέσει ζημιές. Οι υψηλές θερμοκρασίες μπορούν να μεταβάλουν τις συνθήκες στο εσωτερικό του και να επιταχύνουν τη φθορά των ζωγραφισμένων επιφανειών. Παράλληλα, η αιθάλη από τον καπνό μπορεί να επικαθίσει στις παραστάσεις, καλύπτοντας τις χρωστικές και δυσκολεύοντας τη διάκρισή τους.
Σύμφωνα με τον πυροσβέστη Muhammad Ikfar, η φωτιά έκαιγε επί περισσότερο από μία εβδομάδα κοντά στα σπήλαια, ενώ από τις 30 Σεπτεμβρίου έως τις 18 Οκτωβρίου καταστράφηκαν περισσότερα από 270 εκτάρια του εθνικού πάρκου που περιβάλλει την περιοχή. Πυροσβεστικές δυνάμεις συνέχιζαν τις επιχειρήσεις και την Πέμπτη και την Παρασκευή, καθώς η παρατεταμένη ξηρασία και η έλλειψη βροχοπτώσεων δυσχεραίνουν την κατάσβεση.
Η Ινδονησία αντιμετωπίζει τις σοβαρότερες δασικές πυρκαγιές της τελευταίας δεκαετίας. Το φαινόμενο Ελ Νίνιο έχει ενισχύσει τη ζέστη και την ξηρασία, δημιουργώντας ιδιαίτερα επικίνδυνες συνθήκες για τα δάση και τους τυρφώνες της χώρας. Αν και οι μεγαλύτερες καταστροφές έχουν σημειωθεί στη Σουμάτρα και στο Βόρνεο, η εξάπλωση των πυρκαγιών στο Σουλαουέζι έχει θέσει σε κίνδυνο μια περιοχή εξαιρετικής αρχαιολογικής σημασίας.
Στα σπήλαια της Ινδονησίας έχει εντοπιστεί και ένα ακόμη παλαιότερο έργο: το περίγραμμα ενός ανθρώπινου χεριού, ηλικίας τουλάχιστον 67.800 ετών, στο σπήλαιο Λιάνγκ Μεταντούνο, στο νησί Μούνα, κοντά στο νοτιοανατολικό Σουλαουέζι. Πρόκειται για διαφορετική αρχαιολογική θέση από εκείνη που απειλήθηκε άμεσα από τις πυρκαγιές στο Μαρός-Πανγκέπ. Η ανακάλυψη ανακοινώθηκε τον Ιανουάριο του 2026 και άλλαξε ξανά όσα γνωρίζουμε για την αρχή της ανθρώπινης καλλιτεχνικής δημιουργίας.
Οι σπηλαιογραφίες του Σουλαουέσι είχαν ήδη εμφανίσει σημάδια φθοράς τα προηγούμενα χρόνια. Επιστημονικές μελέτες έχουν συνδέσει την αποκόλληση τμημάτων της ζωγραφισμένης επιφάνειας με τις μεταβολές της θερμοκρασίας και της υγρασίας, που ευνοούν την κρυστάλλωση αλάτων πάνω στους ασβεστολιθικούς βράχους.
Μέχρι στιγμής δεν έχει επιβεβαιωθεί ότι οι συγκεκριμένες πυρκαγιές έχουν προκαλέσει καταστροφή των σπηλαιογραφιών. Οι αρχαιολόγοι προειδοποιούν, ωστόσο, ότι χωρίς άμεσα μέτρα προστασίας η περιοχή μπορεί να χάσει ανεπανόρθωτα τεκμήρια των πρώτων καλλιτεχνικών αναζητήσεων του ανθρώπου, τα οποία διατηρήθηκαν για δεκάδες χιλιάδες χρόνια.
Με στοιχεία από Reuters
