Το φετινό Φεστιβάλ Βενετίας μοιάζει να κάνει μια κίνηση επιστροφής. Λιγότερο φορτωμένο από αμερικανικά στούντιο και πλατφόρμες, πιο στραμμένο σε δημιουργούς, πολιτικές ιστορίες, μεγάλα ονόματα του σινεμά των δημιουργών και ντοκιμαντέρ που ακουμπούν τα πιο νευρικά σημεία της εποχής. Όμως αυτή η επιστροφή έχει και μια παλιά σκιά: από τις 20 ταινίες του διαγωνιστικού, μόλις μία έχει σκηνοθετηθεί από γυναίκα.
Η 83η Μόστρα της Βενετίας, που θα πραγματοποιηθεί από τις 2 έως τις 12 Σεπτεμβρίου, ανακοίνωσε το πρόγραμμά της με μια επιλογή που δείχνει καθαρά τη μετατόπιση. Τα μεγάλα αμερικανικά στούντιο και οι πλατφόρμες δεν έχουν την παρουσία που είχαν σε προηγούμενες χρονιές. Στη θέση τους, το φεστιβάλ δείχνει να επενδύει ξανά στο σινεμά των σκηνοθετών: ταινίες με ισχυρή υπογραφή, διεθνή ονόματα, πολιτική αιχμή και λιγότερη εξάρτηση από τη χολιγουντιανή μηχανή προώθησης.
Το πρόγραμμα περιλαμβάνει νέες ταινίες του Ντάνι Μπόιλ, του Μάρτιν ΜακΝτόνα, του Βέρνερ Χέρτσογκ, του Χιροκάζου Κόρε-έντα, του Λι Τσανγκ-ντονγκ, του Φλοριάν Ζελέρ, του Νάνι Μορέτι και του Κέισι Άφλεκ. Η Βενετία παραμένει, έτσι, μια σκηνή όπου το prestige cinema συναντά την κόκκινη μοκέτα, ακόμη κι όταν το Χόλιγουντ κρατά πιο χαμηλά την έντασή του.
Το φεστιβάλ θα ανοίξει με το Ink του Ντάνι Μπόιλ, μια ταινία για την άνοδο του Ρούπερτ Μέρντοχ και την απόκτηση της βρετανικής εφημερίδας The Sun το 1969, με τον Γκάι Πιρς στον ρόλο του μεγιστάνα των media. Η επιλογή δίνει από την αρχή το στίγμα: η φετινή Βενετία κοιτά προς τη δημόσια εξουσία της εικόνας, των media και των ανθρώπων που διαμορφώνουν πολιτική και κοινή γνώμη.
Στο ίδιο πνεύμα, εκτός διαγωνισμού θα παρουσιαστεί το σχεδόν τετράωρο Musk του Άλεξ Γκίμπνεϊ, ένα ντοκιμαντέρ για τον Ίλον Μασκ, τον ιδιοκτήτη του X και ένα από τα πιο αμφιλεγόμενα πρόσωπα της τεχνολογικής και πολιτικής σκηνής. Αν το Ink κοιτά τον παλιό κόσμο των εφημερίδων, το Musk κοιτά το νέο οικοσύστημα όπου πλατφόρμες, χρήμα, πολιτική επιρροή και δημόσια περσόνα έχουν γίνει σχεδόν αχώριστα.
Ο Μάρτιν ΜακΝτόνα επιστρέφει στη Βενετία με το Wild Horse Nine, μια σκοτεινή κωμωδία με τον Τζον Μάλκοβιτς και τον Σαμ Ρόκγουελ ως πράκτορες της CIA στη Χιλή, λίγο πριν από το πραξικόπημα του Αουγκούστο Πινοτσέτ. Ο Βέρνερ Χέρτσογκ παρουσιάζει το Bucking Fastard, με τις Κέιτ και Ρούνεϊ Μάρα, ενώ ο Φλοριάν Ζελέρ φέρνει το Bunker, με την Πενέλοπε Κρουζ και τον Χαβιέρ Μπαρδέμ ως ζευγάρι που μπαίνει σε μια ιστορία αρχιτεκτονικής, πλούτου και καταστροφικής φαντασίωσης. Ο Ρόμπερτ Πάτινσον θα εμφανιστεί στο Primetime του Λανς Όπενχαϊμ, ψυχολογικό θρίλερ εμπνευσμένο από το αμερικανικό τηλεοπτικό To Catch a Predator.
Η μουσική πλευρά του προγράμματος θα έχει επίσης βάρος. Η Βενετία θα παρουσιάσει το Oasis: Don’t Look Back In Anger, ντοκιμαντέρ για τους Oasis, με τους Λίαμ και Νόελ Γκάλαχερ να αναμένονται στο Λίντο, ενώ ο Ράσελ Κρόου θα παρουσιάσει το δικό του μουσικό ντοκιμαντέρ, What Love Builds. Στο πρόγραμμα βρίσκεται και το Be Brave του Φραντσέσκο Καροτσίνι, για τον ιδρυτή της Diesel Ρέντσο Ρόσο, ένα ντοκιμαντέρ που δημιουργήθηκε σχεδόν εξ ολοκλήρου με τεχνητή νοημοσύνη.
Όλα αυτά φτιάχνουν μια Βενετία που μοιάζει να θέλει να ξαναθυμηθεί τον εαυτό της ως φεστιβάλ του σινεμά και όχι μόνο ως προθάλαμο των Όσκαρ. Τα τελευταία χρόνια, η Μόστρα είχε επενδύσει πολύ στη λάμψη των μεγάλων αμερικανικών πρεμιέρων, στις ταινίες που στηρίζονται σε σταρ, στο κύρος των πλατφορμών και στην ιδέα ότι το Λίντο μπορούσε να λειτουργήσει ως η πιο γκλαμουράτη ευρωπαϊκή πύλη για την awards season. Φέτος, χωρίς να χάνει τους σταρ της, μοιάζει να μετακινεί το κέντρο βάρους πίσω στους σκηνοθέτες.
Και όμως, εκεί ακριβώς έρχεται η μεγάλη αντίφαση. Αν η Βενετία παρουσιάζει το φετινό της πρόγραμμα ως επιστροφή στη δύναμη του δημιουργού, η λίστα του διαγωνιστικού θυμίζει πόσο στενά παραμένουν τα όρια αυτού του δημιουργού. Από τις 20 ταινίες που διεκδικούν τον Χρυσό Λέοντα, μόνο μία είναι σκηνοθετημένη από γυναίκα: το Kvinde Ukendt (Woman Unknown) της May el-Toukhy.
Το στοιχείο είναι ακόμη πιο χτυπητό επειδή έρχεται μετά από μια περσινή διοργάνωση με πολύ μεγαλύτερη παρουσία γυναικών στο διαγωνιστικό. Η φετινή υποχώρηση δεν μπορεί να περάσει ως λεπτομέρεια σε ένα φεστιβάλ που θέλει να παρουσιάζεται ως βαρόμετρο του διεθνούς σινεμά. Όταν η Βενετία μιλά για παγκόσμια κινηματογραφική δύναμη, αλλά ο κύριος διαγωνισμός της παραμένει τόσο ανδροκρατούμενος, το μήνυμα είναι δύσκολο να αγνοηθεί.
Η ειρωνεία είναι ότι το ίδιο πρόγραμμα μοιάζει γεμάτο σημερινά θέματα: αυτοκρατορίες των media, τεχνολογικοί ολιγάρχες, πολιτική βία, τεχνητή νοημοσύνη, κρατική εξουσία, μουσικά φαινόμενα που επιστρέφουν ως νοσταλγία και brand. Η Βενετία δείχνει να έχει πιάσει πολύ καλά την ατμόσφαιρα του καιρού. Αλλά στο ζήτημα της εκπροσώπησης πίσω από την κάμερα, μοιάζει να επιστρέφει σε μια πολύ παλιότερη εποχή.
Η φετινή Μόστρα έχει λοιπόν δύο ιστορίες. Η πρώτη είναι η ωραία: το Χόλιγουντ κάνει πίσω, τα στούντιο χαμηλώνουν την παρουσία τους και το σινεμά των δημιουργών ξαναβρίσκει χώρο σε ένα από τα πιο σημαντικά φεστιβάλ του κόσμου. Η δεύτερη είναι λιγότερο κολακευτική: όταν το σινεμά των δημιουργών επιστρέφει, η λέξη «δημιουργός» εξακολουθεί να σημαίνει σχεδόν πάντα άνδρας.
Και αυτό κάνει τη φετινή Βενετία ενδιαφέρουσα όχι μόνο για τις ταινίες της, αλλά και για την εικόνα της ίδιας της βιομηχανίας. Ένα φεστιβάλ μπορεί να απομακρύνεται από τη λογική των στούντιο, να αγκαλιάζει ξανά τους σκηνοθέτες και να παρουσιάζει πολιτικά επίκαιρο πρόγραμμα. Αν όμως το κέντρο του παραμένει τόσο ανδρικό, τότε η επιστροφή στο σινεμά των δημιουργών δεν είναι απλώς επιστροφή στην τέχνη. Είναι και επιστροφή σε μια παλιά ιεραρχία.
Η ΛΙΣΤΑ ΤΟΥ ΔΙΑΓΩΝΙΣΤΙΚΟΥ
Venezia 83 Competition
Ink — Danny Boyle
Company — Casey Affleck
Kami nour (A bit of light) — Ali Asgari
Ritorno a Buenos Aires — Marco Bechis
Un bon petit soldat — Stéphane Brizé
Il fuoco che ti porti dentro — Edoardo De Angelis
Kvinde Ukendt (Woman Unknown) — May el-Toukhy
Bucking Fastard — Werner Herzog
15/18 A Place To Heal — Cédric Kahn
Dau — Ilya Khrzhanovsky
Look Back — Hirokazu Kore-eda
Ga-neung-han sa-rang (Possible love) — Lee Chang-dong
Wild Horse Nine — Martin McDonagh
Succederà questa notte — Nanni Moretti
Primetime — Lance Oppenheim
The Echo Chamber — Andrea Pallaoro
Un peu avant minuit — Nicolas Pariser
L’estranea — Paolo Strippoli
Nelson san, anata ha hito wo koroshimashitaka? (Mr. Nelson, Did You Kill People?) — Shinya Tsukamoto
Bunker — Florian Zeller
Venezia Spotlight
Sumo: Spirit Weighs Nothing — Erik Shirai
Hiwar ma’ albahr (Conversation With The Sea) — Muayad Alayan
Hombre al agua — Gael García Bernal
Serpenti — Roberto De Paolis Maino
Furies — Rami Kodeih
Guria — Levan Koguashvili
Földszint (Ground floor) — Gábor Reisz
Eu contez (I matter) — Alina Şerban
Orizzonti Competition
La ragazza con la Leica — Alina Marazzi
Yak mai (The Burning Giants) — Phuttiphong Aroonpheng
Cudze rzeczy (What belongs to others) — Grzegorz Dębowski
Una storia — Anna Foglietta
La città dei vivi — Edoardo Gabbriellini
Moragheb (Falling House) — Mohsen Gharaei
Too Much Sugar — Robert Greene
The Difficult Bride — Rubaiyat Hossain
La maison du vent — Auguste Bernard, Kouemo Yanghu
I figli della scimmia — Tommaso Landucci
Mia mera sti zoi tis tzo: kefalaio Faidra (A day in the life of Jo: Chapter Phaedra) — Jacqueline Lentzou
Oase (Oasis) — Jannis Lenz
Do kraja dana (Until the day ends) — Jelena Maksimović
La Moula — Jérôme Pierrat
Lovers in the Blue Night — Anuparna Roy
Un détour par Diane — Ann Sirot, Raphaël Balboni
The Color of the Sun — Xavier Tera
Eklipse — Manuel Wetscher
Huangyan shenghuo (Big Little Things) — Michelle Zhou
Open – Out of Competition / βασικές ταινίες
Be Brave — Francesco Carrozzini
What Love Builds — Russell Crowe
Burgundy — Michael Dweck, Gregory Kershaw
Musk — Alex Gibney
The Road to Jericho — Amos Gitai
Al mowaten Osama (Citizen Osama) — Ahmed Hassouna
Union Town — Barbara Kopple
Holy Wood Dust — Victor Kossakovsky
Listy (Letters) — Andrei Kutsila
Biografía de Jorge Luis Borges — Mariano Llinás
My Undesirable Friends: Part II – Exile — Julia Loktev
Boatbuilders — Luke Lorentzen
Imperium — Sergei Loznitsa
Shumei. The living legacy of Kabuki — Miike Takashi
Queer Edward II — Theo Rollason
Oasis: Don’t Look Back In Anger — Dylan Southern, Will Lovelace
Weichen (Dust) — Tsai Ming-liang
Everest: The Other Side — Elizabeth Chai Vasarhelyi, Jimmy Chin
From Inside Out – The Architecture of Peter Zumthor — Wim Wenders
με στοιχεία από Guardian
