Ο οδηγός βουνού, Kurt Walde, κατέβαινε μια σχεδόν κάθετη πλαγιά στους ιταλικούς Δολομίτες, σε υψόμετρο άνω των 2.850 μέτρων, όταν ανακάλυψε τυχαία ένα «νεκροταφείο» αρκούδων των σπηλαίων της Εποχής των Παγετώνων.
Ο Walde αναζητούσε ένα ανεξερεύνητο σπήλαιο και, κατεβαίνοντας σε μια πλαγιά γεμάτη ασταθή βράχια, έφτασε αρχικά σε ένα σημείο που πίστευε ότι ήταν η είσοδός του. Έκανε λάθος όπως ανέδειξε σχετικά το BBC.
«Εκείνη τη στιγμή ένιωσα κάπως απελπισμένος», θυμάται. «Συνέχισα την κατάβαση. Τελικά, έφτασα στο τέλος του σχοινιού μου».
Ήταν όμως πεπεισμένος ότι βρισκόταν κοντά. Παρότι δεν αισθανόταν καλά εκείνο το πρωί, είχε ξεκινήσει κουβαλώντας σακίδιο βάρους 22 κιλών. Για να καλύψει τα τελευταία μέτρα, άφησε το σχοινί του και κατάφερε να φτάσει χωρίς αυτό στην είσοδο του σπηλαίου στους Δολομίτες.
Το θέαμα μέσα στο σπήλαιο στους Δολομίτες
Μέσα τον περίμενε ένα -ομολογουμένως- εντυπωσιακό θέαμα. Το φως από τον φακό κεφαλής του αποκάλυψε βαθιά στο σπήλαιο ένα πραγματικό «νεκροταφείο» σκελετών από την Εποχή των Παγετώνων.
Εικάζεται ότι τα λείψανα ανήκουν στο Ursus ladinicus, ένα εξαφανισμένο είδος αρκούδας των σπηλαίων που χάθηκε πριν από περίπου 24.000 χρόνια. Μέχρι σήμερα, λείψανα του συγκεκριμένου είδους έχουν επιβεβαιωθεί μόνο σε ένα άλλο σημείο, το σπήλαιο Conturines, το οποίο βρίσκεται στην απέναντι πλευρά του ίδιου βουνού, στο Φυσικό Πάρκο Fanes-Senes-Braies της βόρειας Ιταλίας.
Οι αρκούδες που έχουν βρεθεί στο Conturines, ζύγιζαν περίπου 1,2 τόνους και έφταναν σε μήκος τα τρία μέτρα, με τα αρσενικά να είναι μεγαλύτερα από τα θηλυκά. Η μελέτη των δοντιών τους δείχνει ότι ήταν αποκλειστικά φυτοφάγες και τρέφονταν με βότανα, φύλλα και σκληρότερα χόρτα, προϊόντα των Άλπεων.
Η ανακάλυψη του σπηλαίου το 1987 άλλαξε τις γνώσεις των επιστημόνων για τις αρκούδες των σπηλαίων. Σχεδόν 40 χρόνια αργότερα, το νέο «αδελφικό», όπως το χαρακτηρίζει το BBC, σπήλαιο μπορεί να προσφέρει ακόμη περισσότερες απαντήσεις για το εξαφανισμένο είδος.
Prehistoric cave bear remains in Italy’s Dolomites are now sealed off for research Researchers in northern Italy now have their chance to study a cave full of prehistoric bear remains, after officials in South Tyrol finished securing the site… https://t.co/2RD4uJqqRL
— Archaeology News Online Magazine (@Archaeology_Mag) November 1, 2026
Η υποψία που είχε εδώ και χρόνια ο ορειβάτης
Ο Κουρτ Βάλντε κατάγεται από κοντινό χωριό στους Δολομίτες, εργάζεται ως οδηγός βουνού εδώ και 41 χρόνια και είναι ένας από τους μόλις δύο οδηγούς του σπηλαίου Conturines.
Όλα αυτά τα χρόνια είχε την αίσθηση ότι το ανακαλυφθέν σπήλαιο δεν ήταν το μοναδικό της περιοχής: «Κατά τη διάρκεια όλων αυτών των ξεναγήσεων, είχα πάντα την αίσθηση ότι αυτό το σπήλαιο δεν είναι το μόνο που υπάρχει», συμπληρώνει στο BBC. «Σκεφτόμουν ότι πρέπει να υπάρχει κάτι ακόμη».
Πριν από περίπου τριάμισι χρόνια, ενώ βρισκόταν σε μια κορυφή, παρατήρησε ένα μαύρο σημάδι στην πλαγιά, το οποίο ξεχώριζε έντονα μέσα στο λευκό τοπίο: «Αυτό ήταν το πρώτο σημάδι», λέει. Από τότε ήταν αποφασισμένος ότι κάποια στιγμή θα επιχειρούσε να φτάσει εκεί.
Τον Ιούλιο του 2026 το έκανε. Και βρέθηκε μπροστά σε έναν θησαυρό αρχαίων λειψάνων.
Μπαίνοντας στο σπήλαιο, εντυπωσιάστηκε από τις τοπογραφικές ομοιότητές του με το σπήλαιο Conturines. «Αμέσως σκέφτηκα ότι αυτό το καταφύγιο πρέπει να αποτελεί μέρος ενός συστήματος σπηλαίων», αναφέρει.
Τα πρώτα περίπου 60 μέτρα εκτείνονται σχεδόν σε ευθεία γραμμή και καταλήγουν σε ένα μεγάλο σπηλαιόθεμα, δηλαδή μια φυσική απόθεση ορυκτών. Εκεί κοντά, ο Βάλντε εντόπισε ένα μεμονωμένο οστό πάνω σε έναν υπερυψωμένο βραχώδη σχηματισμό που έμοιαζε με τραπέζι. Η εικόνα τού φάνηκε «μυστηριώδης».
Στη συνέχεια, το σπήλαιο κατηφορίζει προς τα αριστερά. Εκεί άρχισαν να εμφανίζονται πολυάριθμα οστά και κρανία: «Ήταν πολύ συναρπαστικό. Έκανα πραγματικά ό,τι μπορούσα για να ελέγξω τα συναισθήματά μου», αφηγείται.
Προσπαθούσε να κινείται σαν να «πατούσε πάνω σε αυγά», ώστε να μην «χαλάσει» τα εύθραυστα από τον χρόνο ευρήματα. Σε ένα σημείο αντίκρισε κάτι που έμοιαζε με κρανίο το οποίο παρέμενε ενωμένο με τους σπονδύλους του αυχένα.
Τότε συνειδητοποίησε ότι βρισκόταν σε ένα μέρος που κάποτε ήταν «γεμάτο ζωή». Όπως λέει, αυτή ήταν η πιο έντονη αίσθηση που αποκόμισε από την ανακάλυψη.
Το σπήλαιο που είχε αλλάξει όσα ξέραμε για τις αρκούδες
Το νέο σπήλαιο και το Conturines βρίσκονται στο Φυσικό Πάρκο Fanes-Senes-Braies, διευκρινίζει το BBC.
Ορισμένα από τα οστά που είχαν βρεθεί το 1987 στο αρχικό σπήλαιο, διαπιστώθηκε ότι ανήκαν στην κοινή αρκούδα των σπηλαίων. Άλλα, αποδείχθηκε ότι προέρχονταν από ένα μέχρι τότε άγνωστο είδος, το Ursus ladinicus. Το είδος πήρε το όνομά του προς τιμήν των Λαδίνων, της κοινότητας που ζει στα βουνά όπου εντοπίστηκαν τα λείψανα.
Οι έρευνες έχουν δείξει ότι τα οστά του Conturines χρονολογούνται τουλάχιστον 46.000 έως 50.000 χρόνια πριν, καθώς το σπήλαιο λειτουργεί παράλληλα σαν μια «κλιματική χρονοκάψουλα». Ορισμένες από τις αποθέσεις ορυκτών στο εσωτερικό του έχουν ηλικία που φτάνει τα έξι εκατομμύρια χρόνια.
Τα στοιχεία υποδεικνύουν ότι την εποχή που ζούσαν εκεί οι αρκούδες οι Δολομίτες ενδέχεται να ήταν θερμότεροι σε σχέση με τη σημερινή μέση θερμοκρασία. Η δασογραμμή της οξιάς ίσως βρισκόταν επίσης σε μεγαλύτερο υψόμετρο, προσφέροντας πιθανώς τροφή στα ζώα.
Οι αρκούδες δεν ήταν οι μόνοι μεγάλοι θηρευτές και κάτοικοι αυτού του οικοσυστήματος. Στο Conturines έχουν βρεθεί γνάθος και δόντι λιονταριού των σπηλαίων, ενώ σε άλλα αλπικά σπήλαια της ίδιας εποχής έχουν εντοπιστεί λείψανα από ύαινες των σπηλαίων, λιοντάρια και λεοπαρδάλεις.
Εκατοντάδες οστά μέσα στο νέο σπήλαιο στους Δολομίτες
Ένας από τους πρώτους ανθρώπους που πληροφορήθηκαν την ανακάλυψη ήταν ο Κρίστιαν Τέρτσερ, διευθυντής του Τμήματος Αρχαιολογίας της Επαρχίας του Μπολτσάνο.
Ο Τέρτσερ είχε αναλάβει τη θέση μόλις στις αρχές Αυγούστου και η ανακάλυψη αποτέλεσε, όπως λέει, ένα είδος «βαπτίσματος πυρός».
Μιλώντας στο BBC, εξηγεί ότι αντιλήφθηκε το πραγματικό μέγεθος του ευρήματος όταν συζήτησε με παλαιοντολόγους. Τότε άρχισε να ανησυχεί και για το ενδεχόμενο επιμόλυνσης ή διατάραξης του χώρου.
«Ήμουν άγρυπνος μερικά βράδια», παραδέχεται.
Για να εμποδίσουν την παράνομη είσοδο, οι αρμόδιες αρχές εγκατέστησαν μια πύλη περίπου 20 μέτρα μετά την είσοδο και έναν επιπλέον προστατευτικό μουσαμά βαθύτερα στο σπήλαιο. Επειδή η περιοχή είναι εξαιρετικά δυσπρόσιτη, τα απαραίτητα υλικά χρειάστηκε να μεταφερθούν με ελικόπτερο.
Ο Τέρτσερ επισκέφθηκε το σπήλαιο στις αρχές του φθινοπώρου.
«Εντυπωσιάστηκα από τον αριθμό των οστών. Υπάρχουν εκατοντάδες οστά. Δεν ξέρω πόσες μεμονωμένες αρκούδες βρίσκονται μέσα, αλλά είναι πάρα πολλές», λέει.
Εκτιμά μάλιστα ότι στο νέο σπήλαιο στους Δολομίτες υπάρχουν πολύ περισσότερα δείγματα από όσα έχουν βρεθεί στο Conturines.
Με πληροφορίες από BBC
