Η επίθεση στο πιλοτήριο της πτήσης FZ1073 της FlyDubai δεν έχει αφήσει μόνο ερωτήματα για τα κίνητρα του συγκυβερνήτη. Έχει ανοίξει και μια πολύ ευρύτερη συζήτηση για το πόσο καλά μπορεί να προστατευτεί ένα αεροσκάφος όταν η απειλή δεν προέρχεται από έναν επιβάτη, αλλά από άνθρωπο που έχει ήδη δικαίωμα να βρίσκεται μέσα στο πιλοτήριο.
Η πτήση από το Ντουμπάι προς το Τελ Αβίβ θεωρείται από τις πιο ευαίσθητες διεθνώς. Τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα και το Ισραήλ διαθέτουν προηγμένα συστήματα επιτήρησης και ισχυρές υπηρεσίες ασφαλείας, ενώ το αεροδρόμιο του Ντουμπάι εφαρμόζει αυστηρούς ελέγχους, από αναγνώριση προσώπου μέχρι εξονυχιστικό έλεγχο χειραποσκευών. Κι όμως, ο συγκυβερνήτης φέρεται να κατάφερε να έχει μαζί του μαχαίρι και να επιτεθεί στον κυβερνήτη, στέλνοντας το αεροσκάφος σε απότομη κάθοδο με περίπου 170 ανθρώπους onboard.
Το πώς βρέθηκε το όπλο μέσα στο αεροσκάφος αποτελεί πλέον ένα από τα βασικά ερωτήματα της έρευνας. Οι ειδικοί εξετάζουν αν ο συγκυβερνήτης το πέρασε ο ίδιος από τον έλεγχο, αν χρησιμοποίησε λεπίδα που βρισκόταν ήδη μετά τα σημεία ασφαλείας ή αν υπήρξε βοήθεια από τρίτο πρόσωπο.
Το δεύτερο μεγάλο ερώτημα αφορά την ίδια την πόρτα του πιλοτηρίου.
Μετά τις επιθέσεις της 11ης Σεπτεμβρίου 2001, οι αεροπορικές εταιρείες ενίσχυσαν δραστικά τις πόρτες των cockpit ώστε να μην μπορούν να μπουν αεροπειρατές. Το σύστημα, όμως, σχεδιάστηκε κυρίως για να κρατά έξω την απειλή, όχι για την περίπτωση που ο κίνδυνος βρίσκεται ήδη μέσα.
Στην πτήση της FlyDubai, ο τραυματισμένος κυβερνήτης κατάφερε τελικά να ανοίξει την πόρτα, επιτρέποντας στους επιβάτες να παρέμβουν. Αυτή ακριβώς η δυνατότητα μπορεί να αποδειχθεί καθοριστική όταν ένας από τους δύο πιλότους στραφεί εναντίον του άλλου.
Το μάθημα της Germanwings
Το πρόβλημα δεν είναι καινούργιο. Το 2015, ο συγκυβερνήτης της Germanwings κλείδωσε τον κυβερνήτη έξω από το πιλοτήριο και έριξε σκόπιμα το αεροσκάφος στις γαλλικές Άλπεις, σκοτώνοντας και τους 150 επιβαίνοντες. Η υπόθεση οδήγησε αρκετές ρυθμιστικές αρχές να απαιτήσουν την παρουσία δύο μελών πληρώματος στο πιλοτήριο ανά πάσα στιγμή.
Ωστόσο, οι ειδικοί επισημαίνουν ότι η ενισχυμένη πόρτα του πιλοτηρίου μπορεί, σε ορισμένες περιπτώσεις, να εμποδίσει όχι μόνο έναν επίδοξο αεροπειρατή αλλά και εκείνους που προσπαθούν να σταματήσουν έναν πιλότο που έχει στραφεί εναντίον του αεροσκάφους.
Ο ειδικός στην αεροπορική ασφάλεια Φίλιπ Μπάουμ σημειώνει ότι, μετά την 11η Σεπτεμβρίου, περισσότερες ζωές έχουν χαθεί σε εμπορικές πτήσεις από σκόπιμες ενέργειες πιλότων παρά από τρομοκρατικές επιθέσεις. Κατά την άποψή του, η βιομηχανία πρέπει να εξετάσει συστήματα που θα επιτρέπουν, υπό αυστηρές προϋποθέσεις, να παρακάμπτεται το κλείδωμα της πόρτας.
Παράλληλα, όμως, τονίζει ότι το σημαντικότερο επίπεδο άμυνας βρίσκεται στους ελέγχους ιστορικού, στις ιατρικές εξετάσεις και στις ψυχολογικές αξιολογήσεις των πιλότων και μάλιστα όχι μόνο κατά την πρόσληψη, αλλά σε όλη τη διάρκεια της καριέρας τους.
Εδώ βρίσκεται ακόμη ένα δύσκολο σημείο. Οι πιλότοι υποβάλλονται συνήθως σε ιατρικό έλεγχο τουλάχιστον μία φορά τον χρόνο, αλλά ορισμένες ψυχιατρικές διαγνώσεις ή φαρμακευτικές αγωγές μπορούν να οδηγήσουν σε προσωρινή ή μόνιμη αναστολή της άδειάς τους. Αυτό δημιουργεί φόβους ότι κάποιοι μπορεί να κρύβουν συμπτώματα ή να αποφεύγουν να ζητήσουν βοήθεια.
Νέοι έλεγχοι στους πιλότους
Η υπόθεση έχει ήδη οδηγήσει το Ισραήλ να ανακοινώσει αυστηρότερους ελέγχους στο ιστορικό των πιλότων ξένων αεροπορικών εταιρειών που εκτελούν δρομολόγια προς τη χώρα. Η FlyDubai έχει αναστείλει τις πτήσεις της προς το Τελ Αβίβ, ενώ και η βρετανική κυβέρνηση έχει δηλώσει ότι θα εξετάσει τα ζητήματα ασφαλείας που ανέδειξε το περιστατικό.
Σύμφωνα με το Wall Street Journal, διαβαθμισμένη έκθεση του ισραηλινού ελεγκτικού μηχανισμού το 2024 είχε εντοπίσει σοβαρές αδυναμίες στην προστασία πτήσεων προς και από το Ισραήλ, σημειώνοντας ότι οι αρχές έδιναν μεγαλύτερη έμφαση στις ισραηλινές εταιρείες και λιγότερη στις ξένες.
Το Ντουμπάι, πάντως, θεωρείται διεθνώς αεροδρόμιο με αυστηρά μέτρα ασφαλείας. Πιλότοι που έχουν πετάξει συχνά από εκεί περιγράφουν ελέγχους που έχουν οδηγήσει ακόμη και στην κατάσχεση αντικειμένων όπως selfie sticks, λακ μαλλιών ή ποτήρια καφέ. Οι κανονισμοί απαγορεύουν επίσης αιχμηρές λεπίδες και μαχαίρια πάνω από συγκεκριμένο μήκος.
Ακριβώς γι’ αυτό, το πώς βρέθηκε το μαχαίρι στα χέρια του συγκυβερνήτη θεωρείται τόσο κρίσιμο για την έρευνα. Αν πέρασε από τους ελέγχους, πρόκειται για σοβαρό κενό ασφαλείας. Αν βρισκόταν ήδη σε χώρο προσβάσιμο στο πλήρωμα ή αν τον βοήθησε κάποιος τρίτος, τότε το πρόβλημα αποκτά διαφορετικές διαστάσεις.
Την ίδια στιγμή, οι ειδικοί προειδοποιούν να μην εξαχθούν πρόωρα συμπεράσματα για τα κίνητρα. Η βρετανική ένωση πιλότων Balpa έχει ζητήσει να ολοκληρωθεί η έρευνα χωρίς εικασίες, ενώ μέχρι στιγμής δεν έχει αποσαφηνιστεί αν επρόκειτο για τρομοκρατική ενέργεια, απόπειρα αυτοκτονίας ή κάτι διαφορετικό.
Με πληροφορίες από Guardian, Wall Street Journal
