Μπορεί η τράπεζά σας να καταλάβει ότι κινδυνεύετε από άνοια πριν από τον γιατρό;

Μια απλήρωτη δόση δανείου. Μια ασυνήθιστα μεγάλη ανάληψη. Ένας άνθρωπος που διαχειριζόταν με απόλυτη συνέπεια τα οικονομικά του και ξαφνικά αρχίζει να ξεχνά πληρωμές ή να λαμβάνει παράξενες επενδυτικές αποφάσεις.

Για μια τράπεζα, τέτοιες μεταβολές μπορεί να αποτελούν ενδείξεις οικονομικής δυσκολίας ή αυξημένου κινδύνου. Για τους επιστήμονες, όμως, ενδέχεται να αποκαλύπτουν κάτι πολύ διαφορετικό: τα πρώτα σημάδια άνοιας, ακόμη και έξι χρόνια πριν από την επίσημη διάγνωση.

Μια νέα ερευνητική προσπάθεια στις Ηνωμένες Πολιτείες επιχειρεί να αξιοποιήσει τα οικονομικά δεδομένα και την τεχνητή νοημοσύνη για τον έγκαιρο εντοπισμό πιθανής γνωστικής έκπτωσης. Η προοπτική είναι σημαντική, αλλά ανοίγει και ένα εξαιρετικά ευαίσθητο ερώτημα: Θα θέλαμε πραγματικά η τράπεζά μας να γνωρίζει κάτι για την υγεία μας που ίσως δεν γνωρίζουμε ούτε εμείς;

Οι οικονομικές αποφάσεις αλλάζουν πριν εμφανιστούν τα εμφανή συμπτώματα
Η Σάντι Άνταμς, οικονομική σύμβουλος με εμπειρία τριών δεκαετιών στο Μίσιγκαν, έχει μάθει να αναγνωρίζει ορισμένες ασυνήθιστες συμπεριφορές στους πελάτες της.

Αιτήματα για μεγάλες αναλήψεις χωρίς προφανή λόγο, επαναλαμβανόμενες ερωτήσεις, ξαφνικός φόβος απέναντι στις επενδύσεις ή δυσκολία να θυμηθεί κάποιος ένα ραντεβού μπορεί να λειτουργήσουν ως προειδοποιητικά σημάδια.

Το 75% των πελατών της είναι ηλικίας 65 έως 95 ετών, γεγονός που καθιστά την έγκαιρη αναγνώριση πιθανών προβλημάτων ιδιαίτερα σημαντική.

Η σύνδεση μεταξύ οικονομικής συμπεριφοράς και γνωστικής υγείας δεν βασίζεται μόνο στην εμπειρία επαγγελματιών.

Όπως αναφέρει το Bloomberg, έρευνες δείχνουν ότι άνθρωποι που αργότερα διαγιγνώσκονται με Αλτσχάιμερ ή άλλη μορφή άνοιας μπορεί να παρουσιάζουν καθυστερήσεις πληρωμών και επιδείνωση της πιστοληπτικής τους εικόνας έως και έξι χρόνια νωρίτερα.

Η Λόρεν Χερς Νίκολας, καθηγήτρια Ιατρικής στο Πανεπιστήμιο του Κολοράντο, εξηγεί ότι η διαχείριση των χρημάτων απαιτεί ακριβώς εκείνες τις γνωστικές λειτουργίες που μπορεί να επηρεαστούν στα πρώτα στάδια της νόσου: μνήμη, κρίση, προγραμματισμό και ικανότητα αξιολόγησης κινδύνων.

Το οικονομικό κόστος μπορεί να φτάνει τις 100.000 δολάρια

Οι επιπτώσεις δεν περιορίζονται σε μεμονωμένα λάθη.

Σε πρόσφατη ερευνητική εργασία, που παρουσιάζει το Bloomberg, η Νίκολας και οι συνεργάτες της διαπίστωσαν ότι η διαφορά στον μέσο οικογενειακό πλούτο μεταξύ ανθρώπων που εμφάνισαν άνοια και εκείνων που δεν εμφάνισαν διευρύνθηκε κατά σχεδόν 100.000 δολάρια στα έξι χρόνια πριν από την κλινικά αναγνωρίσιμη εμφάνιση της νόσου.

Οι ερευνητές δεν απέδωσαν αυτή τη διαφορά σε υψηλότερες ιατρικές δαπάνες ή χαμηλότερα εισοδήματα. Εκτίμησαν ότι η πιθανότερη εξήγηση ήταν η σταδιακή επιδείνωση της ικανότητας λήψης οικονομικών αποφάσεων.

Πρόκειται για ένα εύρημα με ιδιαίτερη σημασία, καθώς η οικονομική ζημιά μπορεί να έχει ήδη συσσωρευτεί όταν η οικογένεια αντιληφθεί ότι υπάρχει πρόβλημα υγείας.

Ένας αλγόριθμος που θα εντοπίζει την άνοια μέσα από τις συναλλαγές

Η επόμενη φάση της έρευνας επιχειρεί να μετατρέψει αυτές τις παρατηρήσεις σε ένα εργαλείο έγκαιρης προειδοποίησης.

Ερευνητικές ομάδες στα πανεπιστήμια Georgetown και Colorado αναπτύσσουν μοντέλα που αναλύουν οικονομικά δεδομένα αναζητώντας αλλαγές συμβατές με πιθανή γνωστική έκπτωση.

Η Νίκολας έλαβε τον Σεπτέμβριο αρχική χρηματοδότηση για την ανάπτυξη μοντέλου τεχνητής νοημοσύνης, το οποίο θα αξιοποιεί πιστωτικά δεδομένα δύο δεκαετιών.

Στο Georgetown, η Κάρολ Ρόαν Γκρέσενζ και η ομάδα της εξετάζουν χιλιάδες μεταβλητές από ανωνυμοποιημένα οικονομικά στοιχεία, αναζητώντας συνδυασμούς συμπεριφορών που ενδέχεται να προηγούνται της εμφάνισης άνοιας.

Ο στόχος δεν είναι να διαγιγνώσκει η τράπεζα τη νόσο, αλλά να εντοπίζονται άτομα που ενδεχομένως χρειάζονται περαιτέρω ιατρικό έλεγχο.

Μελλοντικά, ένα τέτοιο σύστημα θα μπορούσε να δημιουργεί μια βαθμολογία κινδύνου, την οποία θα αξιοποιούν γιατροί ή, υπό συγκεκριμένες προϋποθέσεις, χρηματοπιστωτικά ιδρύματα.

Προς το παρόν, πάντως, τα μοντέλα παραμένουν σε ερευνητικό στάδιο και δεν είναι έτοιμα για κλινική χρήση.

Το μεγάλο δίλημμα: Προστασία ή παρακολούθηση;

Η πιθανότητα έγκαιρου εντοπισμού της άνοιας συνοδεύεται από σοβαρά ζητήματα προστασίας προσωπικών δεδομένων.

Μια τράπεζα γνωρίζει ήδη πολλά για τις οικονομικές συνήθειες των πελατών της. Εάν μπορούσε να εξαγάγει συμπεράσματα και για τη γνωστική τους υγεία, θα αποκτούσε πρόσβαση σε μια ιδιαίτερα ευαίσθητη κατηγορία πληροφοριών.

Ποιος θα διαχειριζόταν αυτά τα δεδομένα; Θα μπορούσε μια τέτοια εκτίμηση να επηρεάσει την έγκριση δανείου ή την πρόσβαση σε χρηματοπιστωτικές υπηρεσίες; Και τι θα συνέβαινε εάν ο αλγόριθμος έκανε λάθος;

Ο Ματ Χάσλινγκερ της M&T Bank, η οποία διαθέτει ειδική ομάδα για τον εντοπισμό οικονομικής κακοποίησης ηλικιωμένων, υπογραμμίζει ότι οι τράπεζες δεν πρέπει να αναλαμβάνουν ρόλο ιατρικής διάγνωσης.

Εξάλλου, μια ασυνήθιστη οικονομική συμπεριφορά δεν αποτελεί από μόνη της ένδειξη άνοιας. Μπορεί να οφείλεται σε αλλαγή εισοδήματος, προσωπικές δυσκολίες ή άλλους παράγοντες.

Υπάρχει και ο κίνδυνος της ψευδούς αίσθησης ακρίβειας. Ένας αλγόριθμος μπορεί να θεωρήσει ανησυχητική μια συμπεριφορά που είναι απολύτως φυσιολογική για ένα συγκεκριμένο άτομο ή κοινωνικοοικονομικό περιβάλλον.

Οι τράπεζες ήδη προσπαθούν να προστατεύσουν τους ηλικιωμένους

Η αξιοποίηση της οικονομικής συμπεριφοράς για την προστασία ευάλωτων πελατών δεν ξεκινά από το μηδέν.

Η αμερικανική οργάνωση AARP εγκαινίασε το 2019 το πρόγραμμα BankSafe, εκπαιδεύοντας εργαζομένους χρηματοπιστωτικών ιδρυμάτων ώστε να αναγνωρίζουν ενδείξεις οικονομικής εκμετάλλευσης ηλικιωμένων.

Σύμφωνα με την οργάνωση, το πρόγραμμα έχει φτάσει σε περισσότερα από 1.500 ιδρύματα και έχει συμβάλει στην αποτροπή οικονομικών απωλειών ύψους 550 εκατ. δολαρίων.

Μεταξύ των μέτρων που προτείνονται είναι ο ορισμός ενός έμπιστου προσώπου επικοινωνίας και η προσεκτική διερεύνηση συναλλαγών που αποκλίνουν σημαντικά από τη συνηθισμένη συμπεριφορά του πελάτη.

Η πρακτική αυτή, ωστόσο, διαφέρει ουσιαστικά από τη δημιουργία ενός αλγορίθμου που θα εκτιμά τον κίνδυνο άνοιας.

Η ιστορία ενός ζευγαριού και τα σημάδια που πέρασαν απαρατήρητα

Η περίπτωση του Τζέρι ΝτεΚάρτερετ, ενός ηλεκτρολόγου μηχανικού από το Μίσιγκαν, δείχνει πόσο διακριτικά μπορεί να εμφανιστούν οι πρώτες αλλαγές.

Για χρόνια, ο Τζέρι αναλάμβανε να υπολογίζει τα αποτελέσματα των αγώνων γκολφ στους οποίους συμμετείχε με τη σύζυγό του, Τζαν. Ήταν μια διαδικασία που ολοκλήρωνε σε λίγες ώρες.

Κάποια στιγμή, όμως, άρχισε να χρειάζεται σχεδόν ολόκληρη την ημέρα για την ίδια εργασία.

Η σύζυγός του δεν μπορούσε τότε να γνωρίζει ότι αυτή η αλλαγή ενδεχομένως συνδεόταν με την ασθένεια που θα εκδηλωνόταν αργότερα.

Ο Τζέρι πέθανε από Αλτσχάιμερ το 2023, έπειτα από 60 χρόνια γάμου.

Η Τζαν είχε αναλάβει εγκαίρως τη διαχείριση των οικογενειακών οικονομικών, αυτοματοποιώντας τις πληρωμές και συνεργαζόμενη στενά με την οικονομική τους σύμβουλο. Έτσι, το ζευγάρι απέφυγε σοβαρές οικονομικές απώλειες.

Η ιστορία τους αναδεικνύει ίσως το σημαντικότερο συμπέρασμα της έρευνας: η έγκαιρη αναγνώριση αλλαγών στη συμπεριφορά μπορεί να προσφέρει πολύτιμο χρόνο στις οικογένειες. Το ερώτημα είναι εάν στο μέλλον αυτή η αναγνώριση θα προέρχεται από έναν άνθρωπο που μας γνωρίζει καλά ή από έναν αλγόριθμο που γνωρίζει κάθε μας συναλλαγή.