Σε ρέμα κοντά στο Γενικό Νοσοκομείο Κατερίνης είχαν πεταχτεί παλιά φωτοβολταϊκά πάνελ, σε σημείο τόσο δύσκολα προσβάσιμο ώστε χρειάστηκε η κινητοποίηση βαρέων μηχανημάτων για την απομάκρυνσή τους. Εγκαταλελειμμένα φωτοβολταϊκά είχαν εντοπιστεί και στον υγροβιότοπο Κορινού–Αλυκών. Τα περισσότερα ήταν κατεστραμμένα, ενώ από αρκετά είχαν αφαιρεθεί υλικά με εμπορική αξία. Η υπόθεση, την οποία είχε δημοσιοποιήσει ο Δήμος Κατερίνης τον Ιούνιο του 2025, αποτελεί χαρακτηριστικό παράδειγμα των προβλημάτων που εξακολουθούν να αντιμετωπίζει η ανακύκλωση φωτοβολταϊκών στην Ελλάδα.
Το περιστατικό αποκτά ιδιαίτερη σημασία σε μια περίοδο κατά την οποία χιλιάδες φωτοβολταϊκά πάνελ αρχίζουν σταδιακά να αποσύρονται ή να αντικαθίστανται, ενώ η χώρα καλείται να οργανώσει τη διαχείριση πολύ μεγαλύτερων ποσοτήτων τα επόμενα χρόνια. Παρά την ύπαρξη νομοθετικού πλαισίου, εγκεκριμένων συστημάτων ανακύκλωσης και εξειδικευμένων μονάδων, εξακολουθούν να καταγράφονται σοβαρές εκκρεμότητες, επιχειρήσεις που δεν καταβάλλουν τις προβλεπόμενες εισφορές, δυσκολίες στον εντοπισμό των υπόχρεων, ανεπαρκής παρακολούθηση της διαδρομής των αποβλήτων και αβεβαιότητα για τη χρηματοδότηση της μελλοντικής ανακύκλωσης.
Το πρόβλημα δεν αφορά μόνο την περιβαλλοντική διαχείριση. Έχει και σημαντική οικονομική διάσταση, καθώς οι απλήρωτες εισφορές από το 2012 υπολογίζονται από παράγοντες της αγοράς σε 60–70 εκατ. ευρώ. Την ίδια στιγμή, μελέτες προειδοποιούν ότι οι ποσότητες φωτοβολταϊκών αποβλήτων θα αυξηθούν σημαντικά κατά την επόμενη δεκαετία, δοκιμάζοντας τις αντοχές των υφιστάμενων υποδομών.
Η περίπτωση της Κατερίνης αποτυπώνει με συγκεκριμένο τρόπο τι μπορεί να συμβεί όταν φωτοβολταϊκά πλαίσια εγκαταλείπουν τη νόμιμη διαδικασία διαχείρισης. Σύμφωνα με ανακοίνωση του Δήμου Κατερίνης στις 20 Ιουνίου 2025, μεγάλες ποσότητες αποβλήτων φωτοβολταϊκών είχαν εντοπιστεί σε δύο περιοχές: σε ρέμα κοντά στο Γενικό Νοσοκομείο και στον υγροβιότοπο Κορινού–Αλυκών.
Η αυτοψία των δημοτικών υπηρεσιών έδειξε ότι πολλά από τα πλαίσια είχαν υποστεί φθορές και είχαν απογυμνωθεί από υλικά με οικονομική αξία. Πρόκειται για πρακτική κατά την οποία αφαιρούνται επιλεκτικά στοιχεία που μπορούν να πωληθούν, κυρίως μέταλλα, ενώ το υπόλοιπο πάνελ εγκαταλείπεται χωρίς να οδηγείται στην προβλεπόμενη επεξεργασία.
Ιδιαίτερη δυσκολία παρουσίασε η απομάκρυνση των αποβλήτων από την περιοχή του νοσοκομείου. Όπως ανέφερε τότε ο δήμος, σημαντική ποσότητα είχε αποτεθεί μέσα στο ρέμα, σε βάθος περίπου 30 μέτρων, με αποτέλεσμα να απαιτηθεί η χρήση βαρέων μηχανημάτων για τη μεταφορά της σε προσβάσιμο σημείο.
Η περίπτωση επανήλθε στη δημόσια συζήτηση τον Οκτώβριο του 2026, όταν ο πρόεδρος και διευθύνων σύμβουλος της ΑΝΑΦΩΣ, Απόστολος Τσικούρας, αναφέρθηκε σε περιστατικά ανεξέλεγκτης απόρριψης παλιών φωτοβολταϊκών, κατά τη διάρκεια του 8ου Renewable & Storage Forum. Η εικόνα που περιέγραψε δεν αφορά μια γενικευμένη πρακτική που έχει αποτυπωθεί στατιστικά σε όλη τη χώρα, αναδεικνύει όμως τον κίνδυνο να χαθεί ο έλεγχος των αποβλήτων όταν αυτά περνούν από διαφορετικά χέρια χωρίς επαρκή παρακολούθηση.
Το οικονομικό κενό των 60–70 εκατ. ευρώ
Στο επίκεντρο των εξελίξεων βρίσκεται η χρηματοδότηση της ανακύκλωσης. Σύμφωνα με εκτιμήσεις παραγόντων της αγοράς, οι εισφορές που δεν έχουν καταβληθεί για φωτοβολταϊκά πλαίσια τα οποία διατέθηκαν στην ελληνική αγορά από το 2012 υπολογίζονται σε περίπου 60–70 εκατ. ευρώ. Το ποσό δεν αποτελεί επίσημα βεβαιωμένη οφειλή, αλλά εκτίμηση για το χρηματοδοτικό κενό που έχει δημιουργηθεί. Η σημασία του είναι μεγάλη, καθώς οι χρηματικές εισφορές προορίζονται να εξασφαλίσουν τους πόρους που θα απαιτηθούν όταν τα φωτοβολταϊκά φτάσουν στο τέλος της χρήσης τους.
Τον Ιούλιο του 2026, ο Ελληνικός Οργανισμός Ανακύκλωσης (ΕΟΑΝ) προχώρησε σε μια σημαντική απόφαση, καθορίζοντας την κατώτατη χρηματική εισφορά στα 132 ευρώ ανά τόνο φωτοβολταϊκών πλαισίων. Με την υπ’ αριθ. 234.10/22.07.2026 απόφαση αντικαταστάθηκε το προηγούμενο προσωρινό όριο των 300 ευρώ ανά τόνο, το οποίο είχε προκαλέσει έντονες αντιδράσεις στην αγορά.
Ωστόσο, η απόφαση για το ύψος της εισφοράς δεν έλυσε αυτομάτως το ζήτημα των παλαιών υποχρεώσεων. Αντίθετα, άνοιξε τη διαδικασία για τον προσδιορισμό του τρόπου καταβολής τους. Ο ΕΟΑΝ κατήργησε τον προηγούμενο περιορισμό που προέβλεπε αναδρομική αναζήτηση εισφορών μόνο για την τελευταία τριετία. Παράλληλα, ζήτησε από τα συστήματα εναλλακτικής διαχείρισης να συμπεριλάβουν στα αναθεωρημένα επιχειρησιακά τους σχέδια προτάσεις για την καταβολή των εισφορών από το 2012 ή από το μεταγενέστερο έτος κατά το οποίο κάθε υπόχρεος άρχισε να διαθέτει φωτοβολταϊκά στην ελληνική αγορά.m
Η εξέλιξη αυτή έχει ιδιαίτερη σημασία για τις επιχειρήσεις που εισήγαγαν ή διέθεσαν μεγάλες ποσότητες εξοπλισμού τα προηγούμενα χρόνια, χωρίς να έχει εξασφαλιστεί η αντίστοιχη χρηματοδότηση της ανακύκλωσής του.
Ποιος είναι υποχρεωμένος να πληρώσει
Μία από τις βασικότερες εκκρεμότητες των προηγούμενων ετών αφορούσε τον καθορισμό του υπόχρεου για την καταβολή της εισφοράς. Το ερώτημα είναι ουσιαστικό: ποιος αναλαμβάνει το κόστος όταν ένα φωτοβολταϊκό πάνελ αποσύρεται; Η επιχείρηση που το εισήγαγε και το διέθεσε στην αγορά ή ο επενδυτής που το εγκατέστησε στο πάρκο του;
Η απόφαση του ΕΟΑΝ επιβεβαιώνει ότι για τα φωτοβολταϊκά πλαίσια που διατέθηκαν στην αγορά από το 2012 και μετά, η χρηματοδοτική ευθύνη βαρύνει τους υπόχρεους παραγωγούς τους. Στην κατηγορία αυτή περιλαμβάνονται, σύμφωνα με τους ορισμούς της σχετικής νομοθεσίας, και οι επιχειρήσεις που εισάγουν ή διαθέτουν για πρώτη φορά τον εξοπλισμό στην ελληνική αγορά.
Δεν πρέπει, επομένως, να συγχέεται ο παραγωγός του φωτοβολταϊκού εξοπλισμού, κατά την έννοια της νομοθεσίας για τα απόβλητα, με τον παραγωγό ηλεκτρικής ενέργειας που εκμεταλλεύεται ένα φωτοβολταϊκό πάρκο.
Για τα παλαιότερα πλαίσια, που είχαν διατεθεί πριν από τις 13 Αυγούστου 2012, ισχύει διαφορετική αντιμετώπιση ως προς τη χρηματοδότηση της διαχείρισής τους. Η διάκριση έχει ιδιαίτερη σημασία για τις εγκαταστάσεις της πρώτης περιόδου ανάπτυξης της αγοράς, οι οποίες πλησιάζουν πλέον σε ηλικία που μπορεί να απαιτήσει αντικατάσταση εξοπλισμού.
Στην πράξη, η δυσκολία δεν περιορίζεται στον προσδιορισμό της νομικής υποχρέωσης. Για εγκαταστάσεις που λειτουργούν εδώ και πολλά χρόνια, μπορεί να απαιτείται αναζήτηση παλαιών παραστατικών, ταυτοποίηση προμηθευτών και εντοπισμός των ποσοτήτων που είχαν εισαχθεί ή διατεθεί στην αγορά. Χωρίς επαρκή στοιχεία, η αναζήτηση των υπόχρεων και ο υπολογισμός των εισφορών γίνονται πιο σύνθετες διαδικασίες.
Το πρόβλημα της εισφοροδιαφυγής και οι έλεγχοι
Η εισφοροδιαφυγή αποτελεί μία από τις μεγαλύτερες προκλήσεις για τη λειτουργία της αγοράς ανακύκλωσης φωτοβολταϊκών. Η διευθύνουσα σύμβουλος του ΕΟΑΝ, Αλεξάνδρα-Σοφία Τόγια, έχει αναφερθεί σε εκτιμώμενο ποσοστό εισφοροδιαφυγής της τάξης του 90%, επισημαίνοντας την ανάγκη ενίσχυσης των μηχανισμών ελέγχου.
Η εκτίμηση αυτή δεν πρέπει να αντιμετωπίζεται ως αποτέλεσμα δημοσιευμένης πλήρους απογραφής όλων των φωτοβολταϊκών που έχουν εισαχθεί στην Ελλάδα. Είναι, ωστόσο, ενδεικτική της έκτασης που αποδίδουν στο πρόβλημα οι αρμόδιοι φορείς. Το αποτέλεσμα της μη καταβολής των εισφορών είναι διπλό. Από τη μία πλευρά, περιορίζονται οι διαθέσιμοι πόροι για τη συλλογή και την ανακύκλωση των αποβλήτων. Από την άλλη, δημιουργούνται συνθήκες άνισου ανταγωνισμού, καθώς οι επιχειρήσεις που εκπληρώνουν τις υποχρεώσεις τους επιβαρύνονται με κόστος το οποίο αποφεύγουν όσοι παραμένουν εκτός του συστήματος.
Για τον εντοπισμό των μη συμμορφούμενων επιχειρήσεων εξετάζεται η συστηματικότερη διασταύρωση πληροφοριών από διαφορετικές πηγές. Κεντρικό ρόλο έχει το Εθνικό Μητρώο Παραγωγών (ΕΜΠΑ), στο οποίο οφείλουν να εγγράφονται οι υπόχρεες επιχειρήσεις και να δηλώνουν τις σχετικές ποσότητες προϊόντων.
Η αξιοποίηση των τελωνειακών καταγραφών, των φορολογικών στοιχείων και των δηλώσεων προς τα εγκεκριμένα συστήματα διαχείρισης θα μπορούσε να επιτρέψει τον εντοπισμό αποκλίσεων. Για παράδειγμα, μια επιχείρηση που έχει εισαγάγει συγκεκριμένη ποσότητα φωτοβολταϊκών πλαισίων θα πρέπει να μπορεί να τεκμηριώσει την εκπλήρωση των αντίστοιχων υποχρεώσεων ανακύκλωσης.
Στο τραπέζι η σύνδεση της ανακύκλωσης με την ηλέκτριση των πάρκων
Μία από τις προτάσεις που εξετάζονται προβλέπει τη σύνδεση της εκπλήρωσης των υποχρεώσεων ανακύκλωσης με την ηλέκτριση των νέων φωτοβολταϊκών εγκαταστάσεων.
Σύμφωνα με το σκεπτικό της πρότασης, πριν από τη σύνδεση ενός φωτοβολταϊκού πάρκου με το ηλεκτρικό δίκτυο, θα πρέπει να διαπιστώνεται ότι έχουν δηλωθεί οι ποσότητες των πάνελ και ότι οι αρμόδιες επιχειρήσεις έχουν καλύψει τις υποχρεώσεις τους στο σύστημα εναλλακτικής διαχείρισης. Μια τέτοια διαδικασία θα μπορούσε να λειτουργήσει ως πρόσθετος μηχανισμός ελέγχου, αξιοποιώντας ένα συγκεκριμένο στάδιο της επένδυσης, την έναρξη λειτουργίας της εγκατάστασης.
Πρόκειται, ωστόσο, για πρόταση που βρίσκεται υπό εξέταση και όχι για γενικευμένη προϋπόθεση ηλέκτρισης η οποία έχει ήδη τεθεί σε ισχύ. Στο μεταξύ, ο ΕΟΑΝ καλείται να ολοκληρώσει την αξιολόγηση των αναθεωρημένων επιχειρησιακών σχεδίων των συστημάτων εναλλακτικής διαχείρισης. Με βάση τα τελευταία δημοσιευμένα στοιχεία του Οκτωβρίου, τρία από τα τέσσερα εγκεκριμένα συστήματα είχαν προχωρήσει στην κατάθεση νέων σχεδίων.
Στις εκκρεμότητες περιλαμβάνεται ο τρόπος αποπληρωμής των αναδρομικών εισφορών. Το ενδεχόμενο χρήσης εγγυητικών επιστολών έχει προκαλέσει επιφυλάξεις στην αγορά, λόγω του πρόσθετου χρηματοοικονομικού κόστους για τις επιχειρήσεις. Άλλες προσεγγίσεις εξετάζουν τη δυνατότητα σταδιακής τακτοποίησης των υποχρεώσεων, με τρόπο που θα εξασφαλίζει επαρκείς πόρους για την ανακύκλωση χωρίς να δημιουργεί δυσανάλογη επιβάρυνση. Σύμφωνα με δημοσιευμένες πληροφορίες, ως χρονικός ορίζοντας για την έγκριση των αναθεωρημένων σχεδίων είχε τεθεί το τέλος Νοεμβρίου, υπό την προϋπόθεση ότι δεν θα προκύψουν νέες καθυστερήσεις.
Σημειώνεται πως τον Μάρτιο του 2026, ο γενικός διευθυντής της Φωτοκύκλωσης, Δημήτρης Χριστογιαννόπουλος, είχε εκτιμήσει ότι οι ανάγκες διαχείρισης φωτοβολταϊκών αποβλήτων στην ελληνική αγορά προσέγγιζαν τότε τους 2.500 τόνους. Σε μεταγενέστερη τοποθέτησή του, τον Οκτώβριο, αναφέρθηκε σε ποσότητες που θα έπρεπε ήδη να έχουν οδηγηθεί σε ανακύκλωση και ξεπερνούν, κατά την εκτίμησή του, τους 15.000 τόνους.
Οι διαφορετικοί αυτοί αριθμοί δεν μπορούν να συγκριθούν απευθείας, καθώς δεν προκύπτει ότι υπολογίστηκαν με την ίδια μεθοδολογία ή ότι περιγράφουν ακριβώς την ίδια κατηγορία αποβλήτων. Καταδεικνύουν, πάντως, την ανάγκη δημιουργίας πληρέστερης και συστηματικής καταγραφής.
Σημαντικές ποσότητες παλαιών πάνελ ενδέχεται να παραμένουν σε αποθήκες ή σε χώρους φωτοβολταϊκών εγκαταστάσεων, ενώ η διαχείριση εξοπλισμού που έχει ήδη αποσυναρμολογηθεί ή έχει περάσει σε εμπόρους μετάλλων παρουσιάζει μεγαλύτερες δυσκολίες παρακολούθησης.
Η ανακύκλωση των φωτοβολταϊκών στην Ελλάδα και το όριο των υποδομών
Η Ελλάδα διαθέτει πλέον εγχώριες υποδομές επεξεργασίας φωτοβολταϊκών αποβλήτων. Σύμφωνα με στοιχεία που έχουν δημοσιοποιηθεί από τη Φωτοκύκλωση, η ανακύκλωση πραγματοποιείται από το 2025 εξ ολοκλήρου εντός της χώρας, μέσω συνεργασιών με μονάδες στην Κρήτη, στη Στερεά Ελλάδα και στη Δυτική Μακεδονία. Τον Μάρτιο του 2026, η συνολική δυναμικότητα των τριών αυτών μονάδων υπολογιζόταν σε περίπου 10.000 τόνους ετησίως.
Η ύπαρξη εγχώριων εγκαταστάσεων αποτελεί σημαντική εξέλιξη, καθώς περιορίζει την ανάγκη μεταφοράς των αποβλήτων στο εξωτερικό. Δεν εξαλείφει, ωστόσο, τα προβλήματα στη συλλογή, στη χρηματοδότηση και στη μεταφορά των πλαισίων, ιδιαίτερα όταν πρόκειται για απομακρυσμένες εγκαταστάσεις ή για μικρές ποσότητες που βρίσκονται διάσπαρτες στη χώρα.
Η επόμενη πρόκληση είναι πολύ μεγαλύτερη. Σύμφωνα με προβλέψεις την περίοδο 2030–2033 εκτιμάται ότι θα προκύψουν περίπου 200.000 τόνοι φωτοβολταϊκών αποβλήτων, ενώ έως το 2055 η συνολική ποσότητα ενδέχεται να ξεπεράσει το ένα εκατομμύριο τόνους. Εάν επιβεβαιωθεί η πρόβλεψη για την τετραετία 2030–2033, θα αντιστοιχεί σε μέσο όρο 50.000 τόνων ετησίως. Πρόκειται για ποσότητα πενταπλάσια της δυναμικότητας των 10.000 τόνων που είχε αναφερθεί για τις τρεις υφιστάμενες μονάδες τον περασμένο Μάρτιο. Η σύγκριση δεν σημαίνει ότι η σημερινή δυναμικότητα θα παραμείνει αμετάβλητη έως το 2030. Δείχνει, όμως, το μέγεθος των επενδύσεων και της οργανωτικής προετοιμασίας που ενδέχεται να απαιτηθούν.
Επιπλέον, η αύξηση των αποβλήτων δεν θα προέλθει αποκλειστικά από πάνελ που συμπληρώνουν τη συμβατική διάρκεια ζωής τους. Η αντικατάσταση παλαιότερου εξοπλισμού από νεότερα, αποδοτικότερα φωτοβολταϊκά μπορεί να επισπεύσει την απόσυρση εγκαταστάσεων ή τμημάτων τους. Βλάβες, ακραία καιρικά φαινόμενα και αναβαθμίσεις πάρκων αποτελούν επίσης παράγοντες που μπορούν να δημιουργήσουν απόβλητα νωρίτερα από το αναμενόμενο.
Τι γίνεται με τα υλικά ενός παλιού φωτοβολταϊκού
Ένα φωτοβολταϊκό πάνελ αποτελείται κυρίως από γυαλί, πλαίσιο αλουμινίου και επιμέρους στρώσεις υλικών που περιλαμβάνουν, ανάλογα με την τεχνολογία, πυρίτιο, πολυμερή και ηλεκτρικά αγώγιμα στοιχεία.
Μεγάλο μέρος της συνολικής μάζας μπορεί να ανακτηθεί, εφόσον ακολουθηθεί η κατάλληλη διαδικασία. Η αφαίρεση του αλουμινίου, ο διαχωρισμός του γυαλιού και η περαιτέρω επεξεργασία των υπόλοιπων υλικών πραγματοποιούνται σε εγκαταστάσεις που διαθέτουν τον κατάλληλο εξοπλισμό. Η τεχνική δυσκολία βρίσκεται κυρίως στον διαχωρισμό των διαφορετικών στρώσεων, οι οποίες έχουν σχεδιαστεί ώστε να παραμένουν στενά συνδεδεμένες κατά τη διάρκεια λειτουργίας του πάνελ. Η ανάκτηση καθαρών υλικών, κατάλληλων για επαναχρησιμοποίηση σε νέες παραγωγικές διαδικασίες, απαιτεί πιο σύνθετη επεξεργασία από την απλή αποσυναρμολόγηση.
Όπως επισημαίνει ο ευρωπαϊκός οργανισμός PV CYCLE, δεν είναι όλες οι τεχνολογίες επεξεργασίας ίδιες, ούτε τα ποσοστά ανάκτησης αποτυπώνουν πάντοτε την ίδια ποιότητα τελικών υλικών. Αυτός είναι και ένας από τους λόγους για τους οποίους η διακίνηση παλιών πάνελ αποκλειστικά με γνώμονα την εμπορική αξία των μετάλλων τους δεν ισοδυναμεί με ολοκληρωμένη ανακύκλωση. Η αφαίρεση ορισμένων αξιοποιήσιμων εξαρτημάτων μπορεί να αφήσει πίσω το μεγαλύτερο μέρος του εξοπλισμού, χωρίς οργανωμένη διαχείριση.
