Ένας Κουβανός δάσκαλος χορού που ζει στη Ρωσία φέρεται να στρατολόγησε τουλάχιστον δώδεκα ανθρώπους για εμπρησμούς και άλλες πράξεις δολιοφθοράς σε χώρες της Ευρωπαϊκής Ένωσης, σύμφωνα με κοινή έρευνα της DW και τριών ακόμη ευρωπαϊκών μέσων.
Ο άνδρας χρησιμοποιούσε στο διαδίκτυο τα ψευδώνυμα «Adrian» και «Dios», δηλαδή «Θεός» στα ισπανικά. Οι δημοσιογράφοι τον ταυτοποίησαν ως τον Οέμις Ρομαγκόσα Ντουρούτι, Κουβανό που ζει εδώ και τουλάχιστον επτά χρόνια στη Ρωσία και έχει αποκτήσει και ρωσική υπηκοότητα.
Η έρευνα τον συνδέει με σχέδια εμπρησμών σε τέσσερις χώρες της ΕΕ. Μέσα σε διάστημα τεσσάρων μηνών το 2024, ο Ρομαγκόσα φέρεται να έδωσε εντολές σε ανθρώπους που είχε στρατολογήσει να πυρπολήσουν δύο επιχειρήσεις οικοδομικών υλικών στην Πολωνία, ένα αμαξοστάσιο λεωφορείων στην Τσεχία, μια μονάδα ανακύκλωσης στη Ρουμανία και εξοπλισμό που κατασκευαζόταν στη Λιθουανία και προοριζόταν για την Ουκρανία.
Οι λιθουανικές εισαγγελικές αρχές είναι οι μόνες που έχουν αποδώσει δημόσια αυτή τη σειρά σχεδίων εμπρησμού στη ρωσική στρατιωτική υπηρεσία πληροφοριών GRU. Έχουν επίσης θέσει σε διεθνή καταζήτηση έναν Κουβανό που ζει στη Ρωσία.
Η DW, αφού εξέτασε απόρρητα δικαστικά έγγραφα, διαρροές δεδομένων, αναρτήσεις στα social media και επίσημες ανακοινώσεις, κατέληξε ότι πρόκειται για τον Ρομαγκόσα.
Στην Πετροζαβόντσκ, στη βόρεια Ρωσία, ο ίδιος έχει μια εντελώς διαφορετική δημόσια εικόνα. Διδάσκει λάτιν χορούς στη σχολή Made in Cuba και εμφανίζεται σε βίντεο να παραδίδει μαθήματα σάλσα, μπατσάτα και κιζόμπα.
Την ίδια περίοδο, λογαριασμοί που συνδέονται με τον «Dios» δημοσίευσαν αγγελίες σε Telegram και Facebook, αναζητώντας κυρίως ισπανόφωνους πρόθυμους να ταξιδέψουν και να αναλάβουν «ειδικές αποστολές» στην Ευρώπη. Σε μία από αυτές προσφέρονταν 1.500 δολάρια, συν μπόνους για κάθε αποστολή που ολοκληρωνόταν.
Η στρατολόγηση ενός πρώην στρατιωτικού από την Κολομβία
Ένας από τους ανθρώπους που στρατολόγησε ήταν ο Λουίς Αλφόνσο Μουρίγιο Ντιόσα, τότε 34 ετών, από την Κολομβία.
Ο Μουρίγιο είχε υπηρετήσει έξι χρόνια στον κολομβιανό στρατό και στη συνέχεια έκανε διάφορες δουλειές. Παράλληλα, η οικογένειά του είχε βρεθεί σε οικονομική δυσκολία έπειτα από διαδοχικές κακές σοδειές καφέ.
Στις αρχές του 2024 αποφάσισε να καταταγεί στον ουκρανικό στρατό. Ψάχνοντας πληροφορίες, μπήκε σε ομάδα στο Facebook για Λατινοαμερικανούς που ήθελαν να πολεμήσουν στην Ουκρανία. Εκεί τον προσέγγισε ο «Dios».
Σε ιδιωτικό μήνυμα, του συστήθηκε ως μέλος μιας «ειδικής ομάδας» και του πρότεινε να αναλάβει «ειδικές αποστολές» στην Ευρώπη αντί να πάει στην Ουκρανία.
Ο «Dios» κανόνισε εξ αποστάσεως τα αεροπορικά εισιτήρια, τη διαμονή και τις μετακινήσεις του. Οι δυο τους δεν συναντήθηκαν ποτέ.
Όταν ο Μουρίγιο έφτασε στο Βουκουρέστι τον Ιούλιο του 2024, έλαβε δορυφορική εικόνα στην οποία είχαν σημειωθεί μια μονάδα ανακύκλωσης και μια πετρελαϊκή εγκατάσταση. Πρώτα του ζητήθηκε να τραβήξει φωτογραφίες και βίντεο. Στη συνέχεια, σύμφωνα με τη δικογραφία, θα έπρεπε να βάλει φωτιά.
Συνελήφθη ένα βράδυ κοντά στη μονάδα ανακύκλωσης, αφού είχε ήδη φωτογραφίσει την περιοχή.
Στους ανακριτές υποστήριξε ότι δεν σκόπευε να προκαλέσει εμπρησμό. Είπε ότι δέχθηκε τη δουλειά επειδή ήθελε να φτάσει στην Ευρώπη και από εκεί στην Ουκρανία και ότι δεν γνώριζε ποιος πραγματικά βρισκόταν πίσω από τις εντολές.
Το 2025 καταδικάστηκε σε έξι χρόνια φυλάκισης για απόπειρα δολιοφθοράς.
Οι «αναλώσιμοι πράκτορες» της Ρωσίας
Η περίπτωση του Μουρίγιο δεν ήταν μεμονωμένη. Η DW και οι συνεργάτες της επιβεβαίωσαν ότι ο «Dios» στρατολόγησε τουλάχιστον δώδεκα ανθρώπους για πράξεις δολιοφθοράς στην Ευρώπη.
Οι υπηρεσίες ασφαλείας αποκαλούν συχνά τέτοιους ανθρώπους «αναλώσιμους πράκτορες». Συνήθως στρατολογούνται μέσω διαδικτύου και μπορεί να μη γνωρίζουν ούτε ποιος τους πληρώνει ούτε ποιος είναι ο πραγματικός σκοπός της αποστολής τους.
Μετά τη ρωσική εισβολή στην Ουκρανία, ευρωπαϊκές κυβερνήσεις απέλασαν δεκάδες Ρώσους διπλωμάτες που θεωρούνταν ύποπτοι για κατασκοπεία ή επιχειρήσεις παραπληροφόρησης. Σύμφωνα με ειδικούς που μίλησαν στη DW, η Μόσχα άρχισε έκτοτε να βασίζεται περισσότερο σε ανθρώπους που στρατολογεί περιστασιακά για συγκεκριμένες αποστολές.
Το 2024, άτομα που είχαν στρατολογηθεί με αυτόν τον τρόπο έβαλαν φωτιά σε εμπορικό κέντρο στην Πολωνία και σε κατάστημα Ikea στη Λιθουανία, ενώ εμπρηστικά δέματα αναφλέχθηκαν σε κέντρα logistics σε διάφορες χώρες.
Οι γερμανικές αρχές έχουν επίσης αναφέρει υπόθεση στην οποία τέτοιοι πράκτορες κατηύθυναν drone με εκρηκτικά προς ουκρανικό μεταγωγικό αεροσκάφος στη Λειψία.
Οι ύποπτοι σε αυτές τις υποθέσεις συχνά δεν είναι Ρώσοι και δεν είχαν προηγουμένως γνωστές σχέσεις με ρωσικές υπηρεσίες πληροφοριών. Ανάμεσά τους έχουν βρεθεί Ουκρανοί πρόσφυγες, μικροεγκληματίες και νεαροί που αναζητούσαν γρήγορα χρήματα.
Ο ερευνητής Κιρ Τζάιλς σημείωσε ότι η Μόσχα δεν χρειάζεται να ανησυχεί ιδιαίτερα αν οι άνθρωποι αυτοί συλληφθούν.
«Δεν υπάρχει ιδιαίτερο κόστος αν εντοπιστούν», είπε στη DW, προσθέτοντας ότι τέτοιες επιχειρήσεις εξυπηρετούν και την εικόνα που θέλει να καλλιεργεί η Ρωσία ότι μπορεί να προκαλεί ζημιές οπουδήποτε.
Ποιος είναι ο «Dios»
Ο Ρομαγκόσα γεννήθηκε στην Καμαγουέι της Κούβας και ζει στη Ρωσία εδώ και τουλάχιστον επτά χρόνια. Το 2022 παντρεύτηκε Ρωσίδα και αργότερα απέκτησε ρωσική υπηκοότητα.
Η DW δεν μπόρεσε να εξακριβώσει πότε και με ποιον τρόπο άρχισε να εργάζεται για λογαριασμό των ρωσικών υπηρεσιών.
Στοιχεία που διέρρευσαν δείχνουν ότι το 2023 μπορεί να αντιμετώπιζε οικονομικά προβλήματα. Είχε πάρει δάνεια από αρκετές εταιρείες μικροπιστώσεων και σε μία αίτηση είχε δηλώσει ως εργοδότη του αλυσίδα σούπερ μάρκετ.
Λίγους μήνες αργότερα μπήκε σε ομάδες στο Facebook για Λατινοαμερικανούς που αναζητούσαν δουλειά στην Πολωνία ή ενδιαφέρονταν να πολεμήσουν στην Ουκρανία. Περίπου την ίδια εποχή άρχισαν να εμφανίζονται στο Telegram οι αγγελίες που συνδέονται με τον «Dios».
Οι δολιοφθορές συνεχίζονται στην Ευρώπη
Δεν είναι γνωστό αν ο Ρομαγκόσα συνέχισε να στρατολογεί ανθρώπους ή να οργανώνει νέες επιθέσεις μετά τον Σεπτέμβριο του 2024. Οι επιχειρήσεις δολιοφθοράς που οι ευρωπαϊκές αρχές αποδίδουν στη Ρωσία, πάντως, συνεχίζονται.
Τον Αύγουστο, η Εσθονία συνέλαβε δύο υπόπτους για εμπρησμό σε εταιρεία που προμηθεύει την Ουκρανία με μη επανδρωμένα στρατιωτικά οχήματα. Στην Πολωνία ξέσπασαν επίσης πυρκαγιές σε δύο εγκαταστάσεις όπου κατασκευάζονται εξαρτήματα για drones και ελικόπτερα. Οι αρχές και των δύο χωρών υποψιάζονται ρωσική εμπλοκή.
Η Ντανιέλα Ρίχτεροβα, καθηγήτρια στο King’s College London που ειδικεύεται στις υπηρεσίες πληροφοριών, εκτιμά ότι υπάρχουν ακόμη άνθρωποι που είτε δεν αντιλαμβάνονται σε τι εμπλέκονται είτε είναι διατεθειμένοι να αναλάβουν τέτοιες δουλειές για τα χρήματα.
Από τους ανθρώπους που φέρεται να στρατολόγησε ο Ρομαγκόσα, τουλάχιστον εννέα έχουν εντοπιστεί από τις αρχές. Δύο εκτίουν ποινές έξι έως οκτώ ετών για απόπειρα δολιοφθοράς ή τρομοκρατία, ενώ άλλοι περιμένουν να δικαστούν.
Ο ίδιος παραμένει καταζητούμενος και ενδέχεται να βρίσκεται ακόμη στη Ρωσία.
Τον Απρίλιο, η σχολή Made in Cuba δημοσίευσε βίντεο στο οποίο εμφανίζεται να παραδίδει μάθημα σάλσα στην Πετροζαβόντσκ. Ο Ρομαγκόσα στέκεται μπροστά στον καθρέφτη και καθοδηγεί μια ομάδα γυναικών στα βήματα του χορού.
Περίπου την ίδια περίοδο, σύμφωνα με την έρευνα της DW, μπήκε σε τουλάχιστον δύο ακόμη ομάδες στο Facebook για Λατινοαμερικανούς που αναζητούσαν εργασία στην Πολωνία.
Με πληροφορίες από DW
