Ο πρόεδρος της Πολωνίας Κάρολ Ναβρότσκι αφαίρεσε από τον Ουκρανό πρόεδρο Βολοντιμίρ Ζελένσκι το Τάγμα του Λευκού Αετού, την ανώτατη κρατική διάκριση της χώρας, προκαλώντας νέα ένταση στις σχέσεις Βαρσοβίας και Κιέβου λίγες ημέρες πριν από προγραμματισμένη επίσκεψη του Ζελένσκι στην Πολωνία.
Η απόφαση συνδέεται με τη διαμάχη που έχει ξεσπάσει γύρω από την απόφαση της ουκρανικής κυβέρνησης να δώσει σε μία στρατιωτική μονάδα το όνομα του Ουκρανικού Επαναστατικού Στρατού (UPA), μιας οργάνωσης που στην Πολωνία συνδέεται με τις σφαγές δεκάδων χιλιάδων Πολωνών αμάχων στη Βολυνία κατά τη διάρκεια του Β΄ Παγκοσμίου Πολέμου.
Ο Ναβρότσκι, ιστορικός με ειδίκευση στα ναζιστικά και σοβιετικά εγκλήματα κατά των Πολωνών, υποστήριξε ότι η απόφασή του δεν αλλάζει τη στρατηγική στήριξη της Πολωνίας προς την Ουκρανία στον πόλεμο με τη Ρωσία.
Τόνισε, ωστόσο, ότι οι Πολωνοί δεν μπορούν να «προδώσουν με τη σιωπή τους τις θυσίες των προγόνων τους», υποστηρίζοντας πως η απόφαση του Κιέβου να τιμήσει το UPA υπερβαίνει τα όρια μιας εσωτερικής ουκρανικής υπόθεσης.
Η αντίδραση της ουκρανικής πλευράς ήταν άμεση. Ο υπουργός Εξωτερικών Andriy Sybiha χαρακτήρισε την κίνηση «στρατηγικό λάθος» που, όπως είπε, ωφελεί μόνο τη Μόσχα.
Λίγες ώρες αργότερα, ο Ζελένσκι ανακοίνωσε ότι επιστρέφει το παράσημο στην πολωνική προεδρία, υποστηρίζοντας ότι η διάκριση είχε απονεμηθεί το 2023 στον ουκρανικό λαό και στις ένοπλες δυνάμεις της χώρας του για την αντίστασή τους στη ρωσική εισβολή.
Τι είναι το UPA, που βρίσκεται στο επίκεντρο της διπλωματικής κρίσης
Στην Ουκρανία, το UPA αντιμετωπίζεται από πολλούς ως ένα αντάρτικο κίνημα που πολέμησε τόσο τη ναζιστική Γερμανία όσο και τη Σοβιετική Ένωση, επιδιώκοντας τη δημιουργία ανεξάρτητου ουκρανικού κράτους.
Στην Πολωνία, όμως, η οργάνωση συνδέεται κυρίως με τις σφαγές στη Βολυνία και την Ανατολική Γαλικία την περίοδο 1943-1945, όταν μονάδες του UPA σκότωσαν δεκάδες χιλιάδες Πολωνούς αμάχους στο πλαίσιο μιας εκστρατείας εθνοκάθαρσης. Το ζήτημα εξακολουθεί να αποτελεί μία από τις πιο ευαίσθητες και φορτισμένες ιστορικές διαμάχες ανάμεσα στις δύο χώρες.
Η κρίση ξέσπασε τον περασμένο μήνα, όταν ο Ζελένσκι υπέγραψε διάταγμα με το οποίο ειδική μονάδα των ουκρανικών ενόπλων δυνάμεων μετονομάστηκε σε «Ήρωες του UPA». Ο Ουκρανός πρόεδρος υποστήριξε ότι η κίνηση αποσκοπούσε στην αναγνώριση της πολεμικής δράσης της μονάδας απέναντι στις ρωσικές δυνάμεις.
Η απόφαση προκάλεσε έντονες αντιδράσεις σε ολόκληρο το πολιτικό φάσμα της Πολωνίας. Δημοσκόπηση που δημοσιεύθηκε νωρίτερα αυτόν τον μήνα έδειξε ότι περισσότεροι από τους μισούς Πολωνούς δήλωσαν πως η εικόνα τους για την Ουκρανία και τον Ζελένσκι επιδεινώθηκε μετά τη συγκεκριμένη πρωτοβουλία.
Παρά τις προσπάθειες διπλωματικής αποκλιμάκωσης, η υπόθεση έχει μετατραπεί σε μείζον πολιτικό ζήτημα στην Πολωνία, όπου η ιστορική μνήμη των σφαγών εξακολουθεί να επηρεάζει βαθιά τη δημόσια συζήτηση και τις σχέσεις με το Κίεβο.
Η αντιπαράθεση αποκτά ακόμη μεγαλύτερη βαρύτητα επειδή η Πολωνία υπήρξε από τους πιο σταθερούς συμμάχους της Ουκρανίας μετά τη ρωσική εισβολή του 2022, προσφέροντας στρατιωτική, οικονομική και ανθρωπιστική βοήθεια, ενώ υποδέχθηκε και εκατοντάδες χιλιάδες Ουκρανούς πρόσφυγες.
Ο πρωθυπουργός της Πολωνίας, Ντόναλντ Τασκ, πολιτικός αντίπαλος του Ναβρότσκι, έχει επιχειρήσει να περιορίσει τη ζημιά στις διμερείς σχέσεις. Σε πρόσφατες δηλώσεις του προειδοποίησε ότι μια κλιμάκωση της έντασης ανάμεσα σε Βαρσοβία και Κίεβο θα εξυπηρετούσε τα συμφέροντα της Ρωσίας.
Η «αιχμηρή» απάντηση του Ζελένσκι
Το Τάγμα του Λευκού Αετού, το οποίο θεσπίστηκε το 1705, θεωρείται η σημαντικότερη τιμητική διάκριση της Πολωνίας. Ο Ζελένσκι το είχε παραλάβει από τον τότε πρόεδρο Αντρέι Ντούντα το 2023, σε αναγνώριση του ρόλου του στην ενίσχυση των πολωνοουκρανικών σχέσεων και της αντίστασης της Ουκρανίας απέναντι στη Ρωσία.
Στην απάντησή του, ο Ουκρανός πρόεδρος σημείωσε με νόημα ότι το παράσημο έχει απονεμηθεί στο παρελθόν σε προσωπικότητες όπως ο πρώην καγκελάριος της Γερμανίας Γκέρχαρντ Σρέντερ και ο Ιταλός δικτάτορας Μπενίτο Μουσολίνι.
«Αν θεωρείται ότι αυτό το ιδιαίτερο σύμβολο μπορεί να παραμείνει σε ανθρώπους όπως η Αικατερίνη Β΄, ο Μπενίτο Μουσολίνι και ο Γκέρχαρντ Σρέντερ, τότε εμείς στην Ουκρανία δεν θα διαφωνήσουμε», ανέφερε χαρακτηριστικά.
Παρά τη σφοδρότητα της αντιπαράθεσης, το Κίεβο επιμένει ότι οι ιστορικές διαφωνίες δεν πρέπει να επισκιάσουν τη συνεργασία των δύο χωρών απέναντι στη ρωσική απειλή. «Η ιστορική διάσταση δεν είναι θέμα για την πολιτική», δήλωσε πρόσφατα ο εκπρόσωπος του ουκρανικού υπουργείου Εξωτερικών Χεόρχι Τίχι. «Θα θέλαμε να παραμείνει εκεί όπου ανήκει: στο πεδίο των ιστορικών».
Με πληροφορίες από Politico
