Ιn και Out
Η κατραπακιά της Άννας Καρένινα, μια τρανς στο τελευταίο πορνοσινεμά του Ρίο ντε Τζανέιρο, το φθινόπωρο ενός άγνωστου Δανού ποιητή, ένα τραγούδι της Βέμπο.
Επιστρέφοντας στο τόσο ηδονικό «Τολστόι ή Ντοστογιέφσκι» του Στάινερ (εκδ. Αντίποδες), για να τακτοποιήσω κάπως το σάστισμά μου, πήρα βεβαίως ορισμένες κατευθύνσεις: Πρώτα αυτό που ήδη είπαμε, ότι η Καρένινα έχει την αισθητηριακή ενέργεια που έχει ο κόσμος του Ομήρου ― όλα είναι αφή, όραση, όσφρηση ― η ζωή «πλημμυρίζει τους ήρωες όπως η θάλασσα». Έπειτα είναι ο σαρωτικός δυισμός που καθορίζει τη δομή της Καρένινα, η διάκριση ανάμεσα στη ζωή στην κίβδηλη πόλη, την απληστία και την εκζήτηση, τους χορούς που περιγράφονται ως φονικές μάχες, την κοσμική υποκρισία· και τη ζωή στους αγρούς με τα μαύρα δάση, το ορτύκι στα κλαδιά της αγριοκερασιάς, το ενστικτώδες μέτρο των ανθρώπων― μια ιερότητα του καθημερινού.
Αναφέρει κι άλλες αναλογίες ο Στάινερ, μεταξύ Τολστόι και Ομήρου: Ακόμη κι ο τελευταίος κομπάρσος που εμφανίζεται στα έπη τους, έστω σε δυό γραμμές, ένας μουζίκος που θερίζει ή ένας Τρώας που κόπηκε στη μάχη, έχει όνομα, καταγωγή και ιστορία, αντίθετα π.χ. από τον Προυστ. Επίσης, ότι και στους δύο υπάρχουν μνημοτεχνικές φράσεις, επίθετα, παρομοιώσεις που επαναλαμβάνονται ως οδοδείκτες της απέραντης πλοκής. Τέλος, το καταπληκτικό, ότι είναι ταυτόσημος ο τρόπος που οι δυο δημιουργοί βλέπουν τους ήρωές τους από ψηλά― όπως ο Δίας τα παιδάκια του την στιγμή της μάχης: «στην καθαρή, ατάραχη ματιά τους συνυπάρχει η σκληρότητα και η συμπόνοια».
Ίσως εδώ λοιπόν βρίσκεται η αιτία του συγκλονισμού μου. Είμαι παιδί της επαρχίας, ξέρω από χώμα και νερό, μπορώ να καταλάβω τη φύση μέσα από τις πέντε αισθήσεις μου. Άλλοι μπορεί να έχουν δει διαστημόπλοια να φλέγονται στ’ ανοιχτά του Ωρίωνα, ακτίνες C να λαμπυρίζουν μέσα στο σκοτάδι, κοντά στην Πύλη του Τανχόιζερ· εγώ καταλαβαίνω τι εννοεί ο Τολστόι όταν μιλά για τα ορτύκια που εφορμούν στις αγριοβυσσινιές, τι είναι το πορφυρό κύμα του Ομήρου στις μεγάλες πλάτες του πόντου.
Ταυτόχρονα, είμαι (βαθύς διχασμός) παιδί της νεωτερικότητας. Ήρθα στην πόλη και έπεσα στον Μπαρτ και τον Μποντριγιάρ όπως ο Στίβα στα εξεζητημένα (κι άσεμνα) φαγητά της Πετρούπολης. Ξεχάστηκα. Έμαθα να μιλώ σαν αυτόματο· να λέω συνεχώς τι νοιώθω, όχι τι βλέπω. Περιέγραφα τρικυμίες χωρίς νερό. Μεθερμήνευα σούπα μούπες. Οπότε, αναγνωρίζω το μεγαλείο της καθαρής ματιάς, ως το κατ’ εξοχήν πράγμα που ήθελα να έχω και δεν είχα. Την νηφαλιότητα και απάθεια με την οποία οι μέγιστοι κάθε είδους, τηρουμένων των αναλογιών, περιγράφουν ένα φόνο στο Βιετνάμ ή τη λόγχη που διαπερνά το κρανίο του Ερύμαντα στην Τροία. Ανελέητα.
Στο στόμα τον Ερύμαντα βαρεί με το κοντάρι
ο Ιδομενεύς, κι επέρασεν η λόγχη ως αποκάτω
του εγκεφάλου κι έσπασε τα άσπρα κόκαλά του·
αίμα τα μάτια γέμισαν, τα δόντια πεταχθήκαν
κι αίμα απ’ το στόμα ολάνοικτο φυσά και απ’ τα ρουθούνια
και αυτού τον ζώνει σύννεφον ολόμαυρο θανάτου.
[Ιλιάδα, Π 345–350, μτφρ. Πολυλά]
Ο Στάινερ, για να δείξει την συμπονετική σκληρότητα του Ομήρου (και συνακόλουθα του Τολστόι) παραθέτει τη σφαγή του Λυκάονα από τον Αχιλλέα στο Φ της Ιλιάδας. Δεν ξέρω άλλη τόσο απτή, συγκλονιστική και ταυτοχρόνως αποστασιοποιημένη έκφραση πικρότατου πένθους:
Αλλά, ω φίλε, απόθανε και συ· τι τόσο κλαίεις;
Απέθανε και ο Πάτροκλος, πολύ καλύτερός σου·
δεν βλέπεις πόσο είμαι καλός και μέγας και πατέρα
έχω από γένος και θεάν μητέρα και όμως είναι
η μοίρα η παντοδύναμη και ο θάνατος κοντά μου.
Αυγή θα είναι ή δειλινό ή θα ᾽ναι μεσημέρι,
οπού κι εμένα την ζωήν κάποιος θε να μου πάρει
με το κοντάρι από κοντά ή από μακριά με βέλος».
Είπε· κείνου τα γόνατα κοπήκαν και η καρδία·
την λόγχην άφησεν αυτού και απλώνοντας τα χέρια
εκάθισε· κι έσυρ᾽ ευθύς το ξίφος ο Πηλείδης
στον σβέρκον τον εκτύπησε, και μέσα εμπήκεν όλη
η δίστομη λεπίδα του, κι επίστομα εξαπλώθη
εκείνος και κατάπινεν η γη το μαύρον αίμα.
[Φ 99-113, Πολυλάς]
•
Και κάτι για να διασκεδάσει ο Ερρίκος Σοφράς:
Διαβάζοντας την μετάφραση του Πολυλά, απ’ όπου και το απόσπασμα, κάτι με ξένισε. Βρήκα ότι ο επιμελητής του βιβλίου έχει αλλάξει το στίχο 113. Εκεί που ο Πολυλάς μεταφράζει
οπού κι εμένα την ζωήν κανένας θα μου πάρει
η έκδοση των Αντιπόδων τον «διορθώνει»
οπού κι εμένα την ζωήν κάποιος θε να μου πάρει
Το αναφέρω ως συγχωριανός του Πολυλά. Στα Ιόνια, το «κανένας» σημαίνει «κάποιος».
Μια κι όμως με κατέλαβε ο δαίμων της πορνείας, είπα να ψάξω και κάτι άλλο. Την εισαγωγική παράγραφο της Άννας Καρένινα. Πριν καν διαβάσω στο βιβλίο στην μετάφραση του Άρη Αλεξάνδρου (εκδ. Άγρα), την ήξερα απ’ έξω, από τις άπειρες παραθέσεις της, εδώ κι εκεί. Δικαίως. Ελάχιστες αρχές βιβλίου είναι τόσο καταιγιστικές, ίσως μόνο η «Ιστορία δύο πόλεων» του Ντίκενς, μπορεί να την ανταγωνιστεί. Ο Τόμας Μαν (το αναφέρει ο Στάινερ) είχε δίκιο σημειώνοντας ότι κανένα άλλο μυθιστόρημα δεν ξεκινά τόσο αποφασιστικά.Αυτό που ήξερα και κυκλοφορούσε ευρέως, ήταν η μετάφραση της Κοραλίας Μακρή, στον Γκοβόστη.
Ολες οι ευτυχισμένες οικογένειες μοιάζουν η μια με την άλλη, η κάθε δυστυχισμένη είναι δυστυχισμένη κατά το δικό της τρόπο.
Ανοίγοντας την ωραία έκδοση της «’Αγρας», ο Αλεξάνδρου μεταφράζει
Οι ευτυχισμένες οικογένειες είναι ίδιες κι απαράλλαχτες – όμως κάθε δυστυχισμένη οικογένεια τη βαραίνει η δική της, η ιδιαίτερη δυστυχία
Τι γίνεται εδώ πέρα; Κυκλοφορούν μια ντουζίνα μεταφράσεις της Καρένινα, άλλες από τα ρωσικά άλλες από τα αγγλικά ― από την αυθαίρετη και πετσοκομένη του 1922 των εκδόσεων Φέξη
Όλαι αι ευτυχίαι ομοιάζουν, κάθε όμως δυστυχία έχει την ιδιαιτέραν της μορφήν,
μέχρι την σχετικά πρόσφατη της Ουρανίας Τουτουντζή στις εκδόσεις Elxis
Όλες οι ευτυχισμένες οικογένειες μοιάζουν μεταξύ τους, αλλά κάθε δυστυχισμένη οικογένεια είναι δυστυχισμένη με τον δικό της μοναδικό τρόπο
Ποιά είναι πιό κοντά το πρωτότυπο; Το πρωτότυπο του Τολστόι ήταν
Все счастливые семьи похожи друг на друга, каждая несчастливая семья несчастлива по-своему
Σύμφωνα με το ChatGTP (που είναι ακριβέστερο από το Gοοgle Translate) η ακριβής μετάφραση είναι
Όλες οι ευτυχισμένες οικογένειες μοιάζουν μεταξύ τους· κάθε δυστυχισμένη οικογένεια είναι δυστυχισμένη με τον δικό της τρόπο
Συμπέρασμα: Ο Αλεξάνδρου υπήρξε μάλλον χαλαρός εδώ.
Μια τρανς στο τελευταίο πορνοσινεμά του Ρίο ντε Τζανέιρο Δυστυχώς μου λείπει «εκείνο το χάρισμα της αυταπάτης που προστατεύει καλλιτέχνες μικρότερου διαμετρήματος από την απελπισία». Θα σαρκάσετε, αλλά την φράση αυτή τη λέει ο Στάινερ για τον αυτομαστιγούμενο Φλωμπέρ, εγώ τη λέω για τις φωτογραφίες μου. Καμμιά φορά όμως σπάει ο διάολος το πόδι του. Όπως με τη φωτογραφία αυτής της τρανς στο σινεμά Iris, ονόματι Φερνάντα. Πέρισυ. Πέρασε από μπροστά μου, σα φάσμα του Άδη και πήγε στο πίσω μέρος του σινεμά, να κόψει από την κουρτίνα κίνηση στο δρόμο.«Hoje tá às moscas!», σήμερα βαράμε μύγες, μού είπε χαμογελώντας.
Εν τω μεταξύ εξ’ αναβρύζει η ζωή σ’ γη, σ’ ουρανό, σε κύμα. Δυο αγόρια στην Κόπα.
►
η ιδέα ότι πρέπει να υπάρχει φως παντού μού φαίνεται κάπως ανατριχιαστική…
Ο ΠΟΙΗΤΗΣ ΣΕΡΕΝ ΟΥΛΡΙΚ ΤΟΜΑΣ
ΕΝΑΣ ΑΝΤΡΑΣ λίγο μεγαλύτερος από μένα. Μιλά στο Louisiana Channel για το φθινόπωρο.
Φυσιογνωμικά, θα μπορούσε να είναι στέλεχος τραπέζης, ή δικηγόρος. Ωστόσο, κάτι στις χειρονομίες του κι ο τόνος της φωνής του, με τραβάει, όπως κάτι ηλικιωμένοι στο μπαρ, που πίνουν μόνοι. Αυτά που λέει, ο τρόπος που τα λέει δείχνουν κάποιον που διάβηκε μέσα από την καταφόρυφη κουρτίνα της φωτιάς κι ό,τι ήταν να καεί, το έκαψε. Ποιητής. Τώρα, δεν έχει να αποδείξει τίποτα. Βλέπει τη βροχή και δεν τον νοιάζει καθόλου αν φαίνεται υπάλληλος τραπέζης, ή ένας ασήμαντος τύπος στην κουζίνα του. Κάποια παιδιά, μια μέρα, θα μαζέψουν τη στάχτη του και θα την σπείρουν.
αν δεν επιτρέπεται να υπάρχει σκοτάδι πουθενά έξω από εσένα, τότε πρέπει να κουβαλάς όλο το σκοτάδι μέσα σου
Ο ΣΕΡΕΝ ΟΥΛΡΙΚ ΤΟΜΑΣ ΛΕΕΙ:
«Τα ποιήματά μου διαδραματίζονται πολύ συχνά το φθινόπωρο, και ακόμη και τα ποιήματα που έχω γράψει για το καλοκαίρι μοιάζουν κατά κάποιον τρόπο να μιλάνε για φθινόπωρο.
Μ’ αρέσει περισσότερο να βρίσκομαι στον κόσμο το φθινόπωρο παρά το καλοκαίρι, επειδή μπορεί κανείς να μένει μέσα στο σπίτι και κανείς δεν περιμένει από σένα να παίζεις μπιτς βόλεϊ. Όχι ότι περίμενε κανείς από μένα να παίξω μπιτς βόλεϊ, αλλά και μόνο η σκέψη μού προκαλεί τεράστιο άγχος.
Και κάτι που μου αρέσει πάρα πολύ στο φθινόπωρο είναι ότι μπορείς να δεις τη φθορά. Βλέπεις τα φύλλα να πέφτουν από τα δέντρα, τα βλέπεις να στέκουν πια εντελώς γυμνά.
Σκοτεινιάζει, κι αυτό σημαίνει ότι δεν χρειάζεται να κουβαλάς ολομόναχος μέσα σου τη σκέψη πως τα πράγματα φθείρονται, πεθαίνουν και χάνονται, επειδή μπορείς να τη δεις έξω από τον εαυτό σου. Κι έτσι υπάρχει μια ανακούφιση σ’ αυτό.
Και είναι επίσης κάτι που αγαπώ στην παλιά μεγαλούπολη, τη φθαρμένη μεγαλούπολη: το ότι μπορείς να δεις τον θάνατο. Μπορείς να δεις ότι ο χρόνος περνά. Μπορείς να δεις τα κτίρια να αποκτούν πατίνα. Μπορείς να δεις ότι υπάρχει μια παρακμή.Και όλη αυτή η ιδέα ότι πρέπει να υπάρχει φως παντού μού φαίνεται κάπως ανατριχιαστική. Γιατί, αν δεν επιτρέπεται να υπάρχει σκοτάδι πουθενά έξω από εσένα, τότε πρέπει να κουβαλάς όλο το σκοτάδι μέσα σου.»
― Ολόκληρη η συνέντευξη στο Louisiana Channel
και να τη σπείρουν.
Ό,τι πέρασε πέρασε σωστά: Ο Σέρεν Ούλρικ Τόμσεν στην κουζίνα του σπιτιού του. Αν και παντρεμένος με μια νοσηλεύτρια ειδικευμένη στην παρηγορητική φροντίδα ασθενών, μένει ο καθένας μόνος του. Φαίνεται. Το σπίτι του έχει μια εργένικη ακινησία, σαν κάποιος να πέταξε από τον ουρανό τα πράγματα και να μη τα μετακίνησε ποτέ.
Το χειρότερο και το καλύτερο
Του Σέρεν Ούλρικ Τόμσεν
Το καλύτερο είναι οι ιλιγγιώδεις πύργοι
αυστηρότητας και φωτός των λουθηρανικών ύμνων.
Να διασχίζεις τη Φλάνδρα μ’ ένα νυχτερινό τρένο που τραντάζεται,
διαβάζοντας ένα παλιό, ξεχαρβαλωμένο αστυνομικό μυθιστόρημα
με τίτλο Ποτέ δεν είναι αργά να πεθάνεις, είναι το καλύτερο.
Αν και το καλύτερο που διάβασα αυτό το καλοκαίρι
ήταν τα γράμματα που χάραζε ο λευκός αφρός των κυμάτων καθώς έσπαγαν,
όλο φως, λαμπερές παρηχήσεις
και το ψυχρό σύριγμα στους γκρεμούς του Σίγκερσλεβ
της σιωπής που σφυρίζει μέσα στον μαύρο άνεμο.
Το καλύτερο που μπορώ να δω από το ανατολικό μου παράθυρο
είναι ένα στρατιωτικό ελικόπτερο που κατεβαίνει κατακόρυφα
στο γρασίδι μπροστά από το Πανεπιστημιακό Νοσοκομείο,
μεταφέροντας, ίσως, τον καινούργιο πνεύμονα κάποιου.
Η τρεμάμενη αντανάκλαση του ποταμού κάτω από μια γέφυρα
και ο ήχος της δυνατής βροχής σ’ ένα ασφαλτοστρωμένο στενό
είναι το καλύτερο.
Και το καλύτερο είναι πως τώρα πια είμαι τόσο γέρος,
ώστε δεν χρειάζεται καν να προσποιούμαι πως είμαι κάποιος άλλος
για να ξεχάσω ποιος είμαι:
Αυτό είναι για μένα το καλύτερο.
Το χειρότερο είναι να παίζεις τον ρόλο του καημένου του εαυτού σου
μόνο και μόνο για να μη χάσεις την υπόληψή σου.
Να πέφτεις πάνω σ’ ένα παλιό, ανεκδιήγητο ποίημα
που, Θεέ μου σγχώρα με, το έχεις γράψει εσύ, είναι το χειρότερο.
Το χειρότερο είναι όταν οι ρίζες των δοντιών κάποιου
αρχίζουν μόλις να ξεπροβάλλουν από τα ούλα.
Τα τρένα που κάνουν στάση μέσα σε σκοτεινά τούνελ
και οι «σύμβουλοι ζωής» είναι το χειρότερο,
όπως και να κάθεσαι σε πολιτιστικά συνέδρια
ώσπου η πλήξη να σε κάνει λιώμα.
Το χειρότερο είναι να συνειδητοποιείς επιτέλους
ότι έχεις χάσει από καιρό τον σεβασμό σου
για έναν άνθρωπο που θα έδινες τα πάντα για να τον θαυμάζεις.
Το ότι τα πάντα μπορούν ακόμη να συμβούν είναι το χειρότερο.
Το χειρότερο είναι όλα εκείνα τα φαντάσματα
που τριγυρνάνε στο διαμέρισμά μου·
τα βήματα που παραπατούν, όλων όσοι κάποτε απογοήτευσα
και η αχνή, γλυκιά οσμή της ανάσας τους
καθώς καταριούνται το όνομά μου:
Αυτό είναι για μένα το χειρότερο.
Το καλύτερο είναι όταν το σκοτάδι, σαν βαθυγάλαζη σκόνη μελανιού, διαλύεται
στον ρευστό ουρανό της καλοκαιρινής νύχτας,
κι έτσι το φέγγος πίσω απ’ τα τεράστια, σιωπηλά σπίτια
γίνεται ολοένα πιο πυκνό και πιο βαθύ.
Το ότι οι μεγαλύτερες αποκαλύψεις έρχονται κάθε φορά
με την ίδια διακριτική καθαρότητα που έχει ο ήχος
μιας σταγόνας όταν χτυπά στον πάτο ενός ανοξείδωτου νεροχύτη
είναι το καλύτερο.
Το καλύτερο είναι να σβήνεις όλα τα φώτα
και ν’ ακούς τις φωνές ενός ραδιοφωνικού θεατρικού έργου,
ενώ τα παράξενα μικρά φωτάκια του ραδιοφώνου
πάλλονται μέσα στο σκοτάδι.
Λέξεις όπως σάκχαρο αίματος, γρύλισμα και ζέφυρος είναι το καλύτερο,
και το καλύτερο είναι εκείνη η φθινοπωρινή μυρωδιά των μισοσαπισμένων φύλλων.
Η κάτω άκρη της οδού Νόρντρε Φρίχαουνσγκεντε,
εκεί όπου ο άνεμος ορμά από το λιμάνι
και το υπέργειο προαστιακό τρένο περνά με βουητό,
είναι το καλύτερο.
Το καλύτερο είναι να παραιτείσαι πια
και ξαφνικά να νιώθεις πως όλα αρχίζουν ξανά:
Αυτό είναι για μένα το καλύτερο.
― Søren Ulrik Thomsen, Det værste og det bedste, Πρόχειρη μεταφορά στα ελληνικά της αγγλικής μετάφρασης του Patrick Phillips
Έλα βρε Χλόη, πολύ δραματική ήσουν απόψε. Εδώ βρέχει, αλλού φοράνε σορτς. Βγάλε τίποτα να πιούμε, να φτιαχτούμε, ν’ αγαπηθούμε εκ νέου. Το ξέρεις, ποτέ δεν σε πρόδωσα, ασχέτως της φάσης που έγινε στο μπάνιο. Χώμα είσαι, χώμα ας γίνουμε.
