Μια βαθιά αλλαγή στον τρόπο με τον οποίο σχεδιάζονται, χρησιμοποιούνται και απορρίπτονται οι συσκευασίες αρχίζει στις 12 Αυγούστου σε ολόκληρη την Ευρωπαϊκή Ένωση. Ο νέος Κανονισμός για τις Συσκευασίες και τα Απόβλητα Συσκευασίας, γνωστός ως PPWR, θέτει σταδιακά αυστηρότερους στόχους για τη μείωση των απορριμμάτων, την ανακύκλωση και την επαναχρησιμοποίηση έως το 2040.
Ο Κανονισμός αντικαθιστά την ευρωπαϊκή οδηγία του 1994 και μεταφέρει μεγαλύτερο μέρος της ευθύνης στους κατασκευαστές και στις επιχειρήσεις που τοποθετούν το εμπορικό τους σήμα πάνω στα προϊόντα. Οι συσκευασίες θα πρέπει να περιέχουν περισσότερο ανακυκλωμένο υλικό, να σχεδιάζονται ώστε να ανακυκλώνονται ευκολότερα και να συνοδεύονται από σαφέστερες πληροφορίες για τη σωστή απόρριψή τους.
Για τους πολίτες, οι αλλαγές θα εμφανιστούν σταδιακά: νέες ετικέτες, περισσότερες επαναχρησιμοποιούμενες επιλογές για φαγητό και ποτό, συστήματα επιστροφής και εγγυοδοσίας, αλλά και η δυνατότητα χρησιμοποίησης προσωπικών δοχείων στα καταστήματα εστίασης.
Ο αριθμός των κάδων απορριμμάτων δεν προβλέπεται να αλλάξει. Θα αλλάξουν, όμως, οι σημάνσεις τόσο πάνω στις συσκευασίες όσο και στους κάδους, ώστε ο καταναλωτής να γνωρίζει ευκολότερα πού πρέπει να απορρίψει κάθε υλικό.
Οι στόχοι έως το 2040
Ο βασικός στόχος είναι η σταδιακή μείωση των αποβλήτων συσκευασίας σε σύγκριση με τα επίπεδα του 2018. Η ΕΕ επιδιώκει περιορισμό:
- Κατά 5% έως το 2030.
- Κατά 10% έως το 2035.
- Κατά 15% έως το 2040.
Η σημαντική διαφορά σε σχέση με το προηγούμενο καθεστώς είναι ότι πλέον πρόκειται για Κανονισμό και όχι για οδηγία. Η προηγούμενη νομοθεσία έπρεπε να μεταφερθεί ξεχωριστά στο εθνικό δίκαιο κάθε χώρας, γεγονός που δημιουργούσε αποκλίσεις και διαφορετικές απαιτήσεις.
Ο PPWR εφαρμόζεται με κοινούς κανόνες σε όλα τα κράτημέλη. Έτσι, μια επιχείρηση που διαθέτει το ίδιο προϊόν στην Ελλάδα, στη Γαλλία ή στη Γερμανία δεν θα χρειάζεται να κατασκευάζει διαφορετικές συσκευασίες και ετικέτες για κάθε αγορά.
Από τις πρώτες ρυθμίσεις που ενεργοποιούνται περιλαμβάνεται ο περιορισμός των ουσιών PFAS στις συσκευασίες που έρχονται σε επαφή με τρόφιμα. Οι υπερφθοριωμένες και πολυφθοριωμένες ουσίες χαρακτηρίζονται συχνά «παντοτινά χημικά», επειδή παραμένουν για μεγάλο χρονικό διάστημα στο περιβάλλον και στον ανθρώπινο οργανισμό.
Τα δοχεία της εστίασης
Η επαναχρησιμοποίηση αποτελεί κεντρικό άξονα του νέου συστήματος. Από το 2027, τα καταστήματα εστίασης θα πρέπει να επιτρέπουν στον πελάτη να φέρνει δικό του δοχείο για το φαγητό που περισσεύει ή για την παραλαβή γεύματος.
Από το 2028, οι επιχειρήσεις του κλάδου Horeca –ξενοδοχεία, εστιατόρια, καφέ και εταιρείες τροφοδοσίας– που διαθέτουν φαγητό ή ποτό σε πακέτο θα είναι υποχρεωμένες να προσφέρουν και επιλογή επαναχρησιμοποιούμενης συσκευασίας. Η υποχρέωση θα ισχύει τόσο για την παραλαβή από το κατάστημα όσο και για τις παραγγελίες μέσω ηλεκτρονικών εφαρμογών.
Η επαναχρησιμοποιούμενη συσκευασία δεν θα είναι απλώς ένα ανθεκτικό δοχείο που τελικά καταλήγει στα σκουπίδια. Θα πρέπει να εντάσσεται σε οργανωμένο κύκλωμα, με:
- Σημεία επιστροφής.
- Καταγραφή και ιχνηλασιμότητα.
- Πλύσιμο και υγειονομική αποκατάσταση.
- Επαναφορά της συσκευασίας στην κυκλοφορία.
Η τιμή της επαναχρησιμοποιούμενης επιλογής δεν θα πρέπει να είναι υψηλότερη από εκείνη της αντίστοιχης συσκευασίας μίας χρήσης. Οι επιχειρήσεις θα πρέπει επίσης να διευκολύνουν την επιστροφή των δοχείων, ώστε το σύστημα να είναι πρακτικό για τον καταναλωτή.
Από το 2030, τουλάχιστον το 10% των συσκευασιών ποτών που διατίθενται σε σούπερ μάρκετ και άλλα καταστήματα τροφίμων θα πρέπει να είναι επαναχρησιμοποιούμενο. Προβλέπονται εξαιρέσεις για ορισμένες κατηγορίες, όπως το κρασί, τα αλκοολούχα ποτά, τα γαλακτοκομικά και άλλα ευπαθή προϊόντα.
Αυστηροί στόχοι τίθενται και για τις συσκευασίες μεταφοράς. Παλέτες, πτυσσόμενα πλαστικά κιβώτια και βαρέλια θα πρέπει από το 2030 να είναι επαναχρησιμοποιούμενα. Εξαιρούνται, μεταξύ άλλων, τα πλαστικά φιλμ που είναι απαραίτητα για την ασφάλεια του φορτίου και ορισμένα χαρτοκιβώτια.
Εγγύηση στις φιάλες
Διαφορετικό από το κύκλωμα επαναχρησιμοποιούμενων δοχείων θα είναι το Σύστημα Εγγυοδοσίας, Επιστροφής και Ανταπόδοσης για πλαστικές φιάλες PET και μεταλλικά κουτάκια μίας χρήσης.
Κατά την αγορά του προϊόντος, ο καταναλωτής θα πληρώνει ένα μικρό πρόσθετο ποσό ως εγγύηση. Το ύψος του δεν έχει ακόμη οριστικοποιηθεί, αλλά εξετάζεται ποσό κοντά στα δέκα λεπτά. Η εγγύηση θα επιστρέφεται όταν η άδεια συσκευασία τοποθετείται σε ειδικό μηχάνημα ή παραδίδεται σε εξουσιοδοτημένο σημείο.
Η γενικευμένη εφαρμογή του συστήματος προβλέπεται για το 2029. Αντίστοιχο μοντέλο λειτουργεί στη Γερμανία από το 2003 και είναι γνωστό ως Pfand.
Ανακυκλώσιμο ή εκτός αγοράς
Από το 2030, κάθε συσκευασία θα πρέπει να διαθέτει ελάχιστο βαθμό ανακυκλωσιμότητας 70% για να μπορεί να κυκλοφορεί στην ευρωπαϊκή αγορά. Το όριο θα αυξηθεί στο 80% από το 2038.
Η ανακυκλωσιμότητα δεν σημαίνει απλώς ότι μια συσκευασία φέρει το γνωστό σύμβολο της ανακύκλωσης. Σημαίνει ότι τα υλικά της μπορούν πράγματι να διαχωριστούν και να υποβληθούν σε επεξεργασία σε πραγματικές εγκαταστάσεις, ώστε να μετατραπούν ξανά σε αξιοποιήσιμη πρώτη ύλη.
Οι συσκευασίες θα ταξινομούνται σε κατηγορίες ποιότητας Α, Β ή Γ. Η βαθμολογία θα επηρεάζει τόσο τη δυνατότητα διάθεσής τους στην αγορά όσο και το ποσό που καταβάλλουν οι παραγωγοί για τη διαχείριση των αποβλήτων τους.
Όσο ευκολότερα ανακυκλώνεται μια συσκευασία τόσο χαμηλότερη θα είναι η σχετική επιβάρυνση. Με αυτόν τον τρόπο, ο Κανονισμός δίνει οικονομικό κίνητρο στις επιχειρήσεις να εγκαταλείψουν τους περίπλοκους συνδυασμούς υλικών που δυσκολεύουν την επεξεργασία.
Το 2035 θα αξιολογηθούν 22 διαφορετικές κατηγορίες συσκευασιών. Εάν κάποια κατηγορία δεν επιτυγχάνει στην πράξη ποσοστό ανακύκλωσης τουλάχιστον 55%, ενδέχεται να αποκλειστεί από την ευρωπαϊκή αγορά.
Λιγότερο παρθένο πλαστικό
Από το 2030 επιβάλλονται ελάχιστα ποσοστά ανακυκλωμένου πλαστικού στις νέες συσκευασίες. Τα όρια θα κυμαίνονται από 10% έως 35%, ανάλογα με το είδος και τη χρήση τους, και θα αυξηθούν σημαντικά το 2040.
| Κατηγορία συσκευασίας | 2030 | 2040 |
|---|---|---|
| Πλαστικές φιάλες ποτών μίας χρήσης | 30% | 65% |
| Συσκευασίες PET ευαίσθητης επαφής | 30% | 50% |
| Συσκευασίες ευαίσθητης επαφής από άλλα πλαστικά | 10% | 25% |
| Άλλες πλαστικές συσκευασίες | 35% | 65% |
Στόχος είναι να περιοριστεί η χρήση παρθένου πλαστικού, το οποίο κατασκευάζεται απευθείας από ορυκτές πρώτες ύλες, και να αυξηθεί η ζήτηση για υλικό που έχει ήδη χρησιμοποιηθεί, συλλεχθεί και επεξεργαστεί.
Το μεγάλο στοίχημα είναι να υπάρχει επαρκής ποσότητα αξιόπιστου ανακυκλωμένου πλαστικού από την ευρωπαϊκή αγορά. Σήμερα αρκετές επιχειρήσεις εισάγουν τέτοιο υλικό από τρίτες χώρες, όπου είναι δυσκολότερο να εξακριβωθεί εάν προέρχεται πραγματικά από μετακαταναλωτικά απόβλητα ή εάν πρόκειται για παρθένο πλαστικό που παρουσιάζεται ως ανακυκλωμένο.
Κοινές ετικέτες
Από το 2028 θα αρχίσει να εφαρμόζεται ενιαίο σύστημα σήμανσης σε ολόκληρη την ΕΕ. Οι συσκευασίες θα φέρουν κοινά εικονογράμματα που θα δείχνουν τα υλικά από τα οποία αποτελούνται, ενώ τα ίδια σύμβολα θα εμφανίζονται και στους αντίστοιχους κάδους.
Μια μεταλλική συσκευασία θα φέρει, για παράδειγμα, γκρι σύμβολο, ενώ μια άκαμπτη πλαστική φιάλη διαφορετικό χρώμα και περιγραφή. Τα ίδια εικονίδια θα τοποθετούνται στον κάδο όπου πρέπει να απορριφθούν, ακόμη και όταν διαφορετικά υλικά συλλέγονται στο ίδιο ρεύμα.
Η αλλαγή δεν καταργεί αναγκαστικά τα υφιστάμενα χρώματα των κάδων σε κάθε χώρα. Δημιουργεί ένα κοινό σύστημα αντιστοίχισης, ώστε οι Ευρωπαίοι πολίτες να μπορούν να αναγνωρίζουν τις οδηγίες απόρριψης όπου κι αν βρίσκονται.
Ποιος ευθύνεται
Ο Κανονισμός εισάγει σαφέστερα και τη νομική ευθύνη του «κατασκευαστή» του συσκευασμένου προϊόντος. Ως υπεύθυνος θεωρείται κατά κανόνα εκείνος του οποίου η επωνυμία ή το εμπορικό σήμα εμφανίζεται στη συσκευασία.
Εάν, για παράδειγμα, ένα σούπερ μάρκετ αναθέσει την παραγωγή ενός προϊόντος σε τρίτη εταιρεία, αλλά το διαθέτει με δική του ιδιωτική ετικέτα, η αλυσίδα θεωρείται υπεύθυνη για τη συμμόρφωση της συσκευασίας με τις απαιτήσεις οικολογικού σχεδιασμού, ανακυκλωσιμότητας, περιεκτικότητας σε ανακυκλωμένο υλικό και επισήμανσης.
Ο παραγωγός εξακολουθεί να χρηματοδοτεί τη συλλογή και τη διαχείριση των αποβλήτων. Η επιχείρηση που τοποθετεί το σήμα της πάνω στο προϊόν, όμως, δεν μπορεί πλέον να μεταφέρει αλλού την ευθύνη για τον σχεδιασμό του περιέκτη.
Η επανάσταση των συσκευασιών δεν θα γίνει σε μία ημέρα. Στις 12 Αυγούστου αρχίζει ένα πολυετές πρόγραμμα αλλαγών που θα φτάσει έως το 2040. Το τελικό αποτέλεσμα θα κριθεί όχι μόνο από το πόσο αποτελεσματικά θα ανακυκλώνουν οι πολίτες, αλλά κυρίως από το εάν η ίδια η αγορά θα σταματήσει να παράγει συσκευασίες που είναι σχεδιασμένες για να γίνονται αμέσως σκουπίδια.
Πηγή: in.gr
