Το ακροδεξιό κόμμα Εναλλακτική για τη Γερμανία (AfD) προηγείται με μεγάλη διαφορά στη Σαξονία-Άνχαλτ ενόψει των εκλογών της 6ης Σεπτεμβρίου και διεκδικεί κάτι πρωτοφανές για τη μεταπολεμική Γερμανία: να αναλάβει την κυβέρνηση ενός ομόσπονδου κρατιδίου.
Η τελευταία δημοσκόπηση του Infratest dimap δίνει στο AfD 42%, έναντι 22% για το CDU, χωρίς πάντως να της εξασφαλίζει απόλυτη πλειοψηφία εδρών.
Οι υπόλοιπες μεγάλες πολιτικές δυνάμεις έχουν αποκλείσει τη προοπτική συνεργασίας με το AfD. Αυτό σημαίνει ότι, για να κυβερνήσει μόνη της, η AfD θα πρέπει να εξασφαλίσει κοινοβουλευτική πλειοψηφία, ένα ενδεχόμενο που μέχρι πρόσφατα θα φάνταζε σχεδόν αδιανόητο στη γερμανική πολιτική.
Αν το πετύχει, το κόμμα θα αποκτήσει έλεγχο σε τομείς όπως η εκπαίδευση, ο πολιτισμός και η αστυνόμευση. Και ήδη έχει καταστήσει σαφές ότι θέλει να αλλάξει τον τρόπο με τον οποίο η Γερμανία μιλά για την ιστορία και την εθνική της ταυτότητα.
Στο προεκλογικό της πρόγραμμα, το AfD χαρακτηρίζει τη γερμανική κουλτούρα μνήμης γύρω από τα εγκλήματα του ναζισμού «σύμπλεγμα ενοχής» και ζητά να δοθεί μεγαλύτερη έμφαση στις ιστορικές περιόδους πριν από τους δύο Παγκόσμιους Πολέμους.
AfD: Το σχέδιο για «περισσότερο Μπίσμαρκ, λιγότερο Χίτλερ» στα σχολεία
Ο Χανς-Τόμας Τίλσναϊντερ, ένα από τα στελέχη που διαμόρφωσαν το πρόγραμμα, έχει συνοψίσει την προσέγγιση με τη φράση «περισσότερο Μπίσμαρκ, λιγότερο Χίτλερ». Ο Τίλσναϊντερ χρησιμοποίησε τον όρο «εθνικοσοσιαλισμός», λέγοντας ότι η περίοδος αυτή θα εξακολουθήσει «φυσικά» να διδάσκεται, αλλά λιγότερο.
Η πρόταση αγγίζει ένα από τα πιο ευαίσθητα ζητήματα της σύγχρονης Γερμανίας. Η συστηματική διδασκαλία του Ολοκαυτώματος και των εγκλημάτων του ναζιστικού καθεστώτος αποτελεί εδώ και δεκαετίες βασικό στοιχείο της μεταπολεμικής πολιτικής και ηθικής ταυτότητας της χώρας.
Το AfD υποστηρίζει ότι η γερμανική ιστορία δεν πρέπει να παρουσιάζεται κυρίως μέσα από το πρίσμα της ναζιστικής περιόδου και ζητά μια πιο θετική και «πατριωτική» σχέση με το παρελθόν.
AfD is polling at 41 percent in Saxony-Anhalt, 20 points ahead of the ruling party.
– No party with extremist factions has ruled a German state alone since 1945.
– Their manifesto calls Holocaust remembrance a guilt complex.
– One architect of their education plan summed it up… pic.twitter.com/wrNd4dl1Le— Unbiased Headlines (@UnbiasedHdlns) August 27, 2026
Ο υποψήφιος του κόμματος για την πρωθυπουργία του κρατιδίου, Ούλριχ Ζίγκμουντ, δήλωσε στο BBC ότι είναι «το πιο φυσιολογικό πράγμα στον κόσμο» να αισθάνονται οι πολίτες υπερήφανοι για τη χώρα τους.
«Έχουμε μια πολυσύνθετη ιστορία που εκτείνεται σε εκατοντάδες χρόνια και θέλουμε να τη διδάσκουμε ολόκληρη, με τις καλές και τις κακές στιγμές της, αλλά με υπερηφάνεια και θετική ματιά», είπε.
Ο 35χρονος Ζίγκμουντ έχει εξελιχθεί σε ένα από τα πιο προβεβλημένα πρόσωπα της AfD, αξιοποιώντας έντονα τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης.
Σε συγκέντρωση στην πόλη Κβέρφουρτ, υποστηρικτές περίμεναν για ώρες για μια φωτογραφία ή μια χειραψία μαζί του. Ο ίδιος υπέγραφε αντίτυπα του Der Spiegel που τον είχε παρουσιάσει στο εξώφυλλό του ως «τον πιο επικίνδυνο άνθρωπο της Γερμανίας».
Το AfD θέλει αλλαγές και στον πολιτισμό
Το AfD ζητά επίσης να υψώνεται η γερμανική σημαία κάθε εργάσιμη ημέρα στα δημόσια σχολεία και να δοθεί μεγαλύτερη έμφαση στη συντήρηση μνημείων για Γερμανούς στρατιώτες.
Παράλληλα, δεσμεύεται να περιορίσει τη δημόσια χρηματοδότηση έργων τέχνης που χαρακτηρίζει «αντιγερμανικά». Υποστηρίζει ότι τα χρήματα των φορολογουμένων πρέπει να κατευθύνονται κυρίως σε πολιτιστικές δράσεις που καλλιεργούν τη γερμανική ταυτότητα.
Η πρόταση έχει προκαλέσει ανησυχία σε θέατρα και πολιτιστικούς φορείς, πολλοί από τους οποίους εξαρτώνται σε μεγάλο βαθμό από κρατική χρηματοδότηση.
Ο Φρανκ Μάρτιν Βιντμάιερ, διευθυντής θεάτρου στην πόλη Άισλεμπεν, θεωρεί τη διατύπωση περί «αντιγερμανικής» τέχνης τόσο ασαφή όσο και απειλητική.
«Πώς μπορεί κάποιος να αποφασίζει ότι κάτι δεν είναι αρκετά γερμανικό; Και τι σημαίνει αυτό;» διερωτήθηκε.
Κατά τον ίδιο, η γλώσσα αυτή προκαλεί αναπόφευκτα ιστορικούς συνειρμούς. Το ναζιστικό καθεστώς είχε επιβάλει αυστηρό έλεγχο στην πολιτιστική ζωή της χώρας και το 1937 οργάνωσε την έκθεση «Εκφυλισμένη Τέχνη», παρουσιάζοντας έργα που θεωρούσε ανεπιθύμητα ή αντίθετα προς την ιδεολογία του.
«Αυτό είναι παιχνίδι με τη ναζιστική προπαγάνδα», είπε ο Βιντμάιερ. «Είναι ένας τρόπος να απειλείς ανθρώπους και θεσμούς».
Η AfD απορρίπτει τη σύγκριση και τονίζει ότι η καλλιτεχνική ελευθερία προστατεύεται από τον νόμο.
Οι δηλώσεις που ακολουθούν το κόμμα
Η συζήτηση για τη στάση της AfD απέναντι στο ναζιστικό παρελθόν δεν είναι καινούργια.
Το 2018, ο τότε συμπρόεδρος του κόμματος Αλεξάντερ Γκάουλαντ είχε προκαλέσει σάλο όταν χαρακτήρισε τη ναζιστική περίοδο μια «κουτσουλιά» σε περισσότερα από χίλια χρόνια γερμανικής ιστορίας.
Έναν χρόνο νωρίτερα, ο Μπιορν Χέκε, επικεφαλής της AfD στη Θουριγγία, είχε αποκαλέσει το Μνημείο του Ολοκαυτώματος στο Βερολίνο «μνημείο ντροπής».
Οι επικριτές της AfD θεωρούν ότι τέτοιες δηλώσεις αποτελούν μέρος μιας ευρύτερης προσπάθειας να περιοριστεί η κεντρική θέση που κατέχει η ναζιστική περίοδος στη δημόσια μνήμη της χώρας.
To AfD βρίσκεται εδώ και χρόνια στο μικροσκόπιο των γερμανικών υπηρεσιών εσωτερικής ασφάλειας. Σε αρκετά κρατίδια, οι τοπικές οργανώσεις της έχουν χαρακτηριστεί ακροδεξιές εξτρεμιστικές. Στη Σαξονία-Άνχαλτ, ο χαρακτηρισμός ισχύει από το 2023, με τις αρχές να υποστηρίζουν ότι η τοπική οργάνωση έχει αντιδημοκρατικούς στόχους και ότι οι θέσεις της διαπερνώνται από «ρατσιστική ιδεολογία».
To AfD απορρίπτει αυτούς τους χαρακτηρισμούς ως πολιτικά υποκινούμενους.
Η ιδέα της «επαναμετανάστευσης»
Το 2024, αναζωπυρώθηκαν και οι συζητήσεις για πιθανή απαγόρευση του κόμματος, όταν έγινε γνωστό ότι ανώτερα στελέχη του, μεταξύ αυτών και ο Ζίγκμουντ, είχαν παρευρεθεί σε συνάντηση στην οποία συμμετείχε ο Αυστριακός ακροδεξιός ακτιβιστής Μάρτιν Ζέλνερ.
Ο Ζέλνερ, ο οποίος έχει νεοναζιστικό παρελθόν που ο ίδιος έχει χαρακτηρίσει «νεανική ανοησία», έχει γίνει ένα από τα πιο γνωστά πρόσωπα της ευρωπαϊκής άκρας δεξιάς που υποστηρίζουν την αποκαλούμενη «επαναμετανάστευση».
Με τον όρο αυτό περιγράφεται η απομάκρυνση μεταναστών και, σε ορισμένες εκδοχές της ιδέας, ακόμη και ανθρώπων μεταναστευτικής καταγωγής από τη χώρα όπου ζουν, είτε μέσω απελάσεων είτε μέσω πίεσης ώστε να φύγουν.
Η AfD υποστηρίζει ότι η δική της πολιτική για την «επαναμετανάστευση» θα κινείται εντός του νόμου και θα αφορά, για παράδειγμα, εγκληματίες και ανθρώπους που βρίσκονται παράτυπα στη Γερμανία.
Ο Ζίγκμουντ είπε στο BBC ότι δεν έχει συναντήσει ξανά τον Ζέλνερ μετά τη συγκεκριμένη συγκέντρωση, η οποία πραγματοποιήθηκε το 2023 στο Πότσνταμ.
The campaign for the state election in Saxony-Anhalt is heating up: In yesterday’s televised debate center-right CDU candidate Sven Schulze and his far-right AfD challenger Ulrich Siegmund were locked in a neck-and-neck race over the key issues that will shape the state’s future. pic.twitter.com/5q7INzfylo
— DW Politics (@dw_politics) August 27, 2026
«Δεν χρειάζεται να αισθάνεσαι ένοχος»
Για τους επικριτές της AfD, η διαμάχη δεν αφορά το αν οι Γερμανοί επιτρέπεται να αισθάνονται υπερηφάνεια για τη χώρα τους, αλλά το τι σημαίνει να αντιμετωπίζουν το παρελθόν της.
Ο Βιντμάιερ απορρίπτει την άποψη ότι η γερμανική Erinnerungskultur, η «κουλτούρα μνήμης», απαιτεί από τις σημερινές γενιές να αισθάνονται προσωπική ενοχή για τα εγκλήματα του ναζισμού.
«Δεν χρειάζεται να αισθάνεσαι ένοχος», είπε, ιδιαίτερα αν γεννήθηκες μετά τον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο. «Αλλά πρέπει να ασχολείσαι με όλα αυτά ώστε να μην ξανασυμβούν. Αυτό είναι μέρος του DNA μας στη Γερμανία».
Οι εκλογές της 6ης Σεπτεμβρίου μπορούν επομένως να αποτελέσουν σημείο καμπής πολύ πέρα από τα όρια της Σαξονίας-Άνχαλτ.
Με πληροφορίες από BBC
